Universiteitenfestival: juist de international voelt de druk

Universiteitenfestival: juist de international voelt de druk

“In het buitenland zit veel talent. Waarom zouden die dan ook nog eens Nederlands moeten leren?"

02-10-2023 · Achtergrond

NEDERLAND. Hebben universiteiten wel voldoende oog voor de noden en kansen van studenten? Het kan beter, menen koningin Máxima, onderwijsminister Dijkgraaf en de studenten zelf. Dat bleek tijdens een universiteitenfestival in Den Bosch.

“De studietijd is de tijd van je leven, hoor je vaak. Maar het kan ook stressvol zijn”, zegt koningin Máxima voor een zaal met vijfhonderd toehoorders in Den Bosch. Soms is het leven niet zo maakbaar, onderstreept ze.

Op festival UNLimited van universiteitenvereniging UNL praten studenten, docenten, wetenschappers en beleidsmakers donderdag en vrijdag over toekomst van de universiteit en de verwachtingen van studenten.

De koningin maakt zich namens de stichting Mind Us hard voor het mentale welzijn van jongeren en studenten. Haar eigen dochter Amalia heeft ook geen zorgeloze studietijd, gezien de criminele doodsbedreigingen, maar daarover zegt ze niets.

Mariam Ikassrien, student aan de Universiteit Utrecht, is aan de stichting verbonden. Ze kwam op haar dertiende vanuit Marokko naar Nederland en sprak de taal niet. Ikassrien wilde graag naar de universiteit, vertelt ze. “Dat betekende dat ik keihard moest werken, want ik werd gewoon naar vmbo basis gestuurd. Het leverde veel stress op. En ik ben mijn studieadviseur aan de universiteit zeer dankbaar dat hij aanbood om elke week met me te spreken. Zonder hem had mijn leven er nu heel anders uitgezien.”                                                                           

Internationale student

Studieadviseurs, waar student Mariam veel aan te danken heeft, zijn inderdaad heel belangrijk, benadrukt ook de Delftste student Abdelkader Karbache. Dat geldt voor studenten met een migratieachtergrond maar al helemaal voor een andere groep, meent hij. “Internationale studenten zijn nu een beetje controversieel geworden, maar juist zij ervaren heel veel druk.”

Dan gaat het vooral om zijn studiegenoten van buiten Europa. “Die betalen een godsvermogen hier en zijn alleen maar bezig met het halen van hun studie, terwijl ze zich compleet isoleren. Ze kennen niemand. En de hulp die er is, weten ze niet te vinden.”

Onderwijsminister Dijkgraaf erkent het probleem. “We vragen veel van buitenlandse studenten. Instellingen moeten hun best doen om ook hen te bereiken.” In de komende tijd moeten sommige internationals ook nog een beetje Nederlands leren als ze hier studeren.

Verontrustend signaal

Voor ASML-topman Peter Wennink is dat toch een verontrustend signaal. Juist internationale studenten heeft de Brabantse chipmachinefabrikant nodig in zijn bedrijf. “Ik heb dringend knappe koppen nodig en in het buitenland zit veel talent. Waarom zouden die dan ook nog eens Nederlands moeten leren als ze hier willen komen studeren? Dat schrikt ze alleen maar af. En zo komen we op een achterstand te staan die we niet meer kunnen inhalen.”

Dijkgraaf grapt: “Ik begrijp dat anderen hier minder genuanceerd over denken. Maar de ene universiteit heeft andere behoeften dan de andere. Daar kunnen we ook naar kijken.”

Kunnen we daar nog over praten, of is het al te laat? Gaan we met de nieuwe wet niet naar een situatie toe waarin de standaard Nederlands is, wil rector Peter Paul Verbeek (Universiteit van Amsterdam) weten. “Als je twee derde in het Nederlands moet onderwijzen, dan…”

“Mag ik daar even wat over zeggen”, interrumpeert Dijkgraaf. “Dat staat nergens in het voorstel. We hebben het over een zorgvuldige keuze voor de taal. Er staat nergens een gewenst percentage Nederlands of Engels. En als het onderwijs in het Nederlands wordt gegeven, dan bedoel je natuurlijk ook niet honderd procent Nederlands. Een Nederlandstalige studie mag straks voor een derde Engelstalig zijn. Mensen aan de universiteiten houden nu een beeld in stand dat niet klopt!” De minister had beter verwacht van de “slimste mensen van het land”. 

Studiedruk

De sprekers gaan van het podium. Dijkgraaf staat de pers te woord. Vergroot zijn wetsvoorstel de druk op buitenlandse studenten? Nee, meent hij. “Want het enige wat in wezen verandert is dat opleiders beter moeten beargumenteren waarom een opleiding Engelstalig moet zijn. Tegelijkertijd moeten we ervoor zorgen dat we de instroom aan blijven kunnen. Dat we genoeg kamers hebben. Dat we genoeg docenten hebben. Daar zijn internationale studenten ook bij gebaat.”

De gegadigden waaieren uit naar verschillende kleinere bijeenkomsten. De koningin en de minister gaan in gesprek met studenten, docenten en wetenschappers van de universiteiten over studentenwelzijn.

Het gaat er soms gepassioneerd aan toe en wilde ideeën vliegen in het rond. Opvallend is een sessie waarin een docent heftig gesticulerend de vraag opwerpt of diploma’s niet gewoon moeten verdwijnen. “Dat lost misschien een hoop studiedruk op.” 

HOP, Peer van Tetterode

Auteur: Redactie

Foto: Shutterstock

Tags: dijkgraaf,internationalisering,voertaal,engels,buitenlandse studenten

Reacties

Vera Brunskens

Ik begrijp werkelijk niet waarom nogal wat universiteiten een karikatuur maken van het wetsvoorstel van Dijkgraaf. Hoe vaak lees ik niet dat universiteiten vrezen dat de invoering van deze wet tot "stigmatisering van internationale studenten of medewerkers" leidt, "het einde van de universiteit als internationale gemeenschap" betekent of een "een regelrechte catastrofe is voor de regio".

Uit dit soort beweringen wordt wel duidelijk dat er bewust een schrikbeeld wordt gecreëerd om zo de status-quo te handhaven. Want zelfs bij een oppervlakkige lezing van het voorstel, wordt al snel duidelijk dat de wet precies het tegendeel beoogt dan wat in allerei slogans wordt uitgeroepen, namelijk:
----geen stigmatisering of uitsluiting, maar juist meer inclusie en verbondenheid middels zowel de Engelse als Nederlandse taal (en dus niet alleen de Engelse taal);
----geen aanval op de internationale gemeenschap of op de regio, maar juist het streven naar een houdbare en evenwichtige internationalisering door het verminderen van druk op huisvesting en onderwijs, het voorkomen van verdringing van Nederlandse studenten bij inschrijving, het bestrijden van taalbarrières die tot geïsoleerde positie kunnen leiden van zowel internationale studenten als lokale stadbewoners, het tegengaan van te hoge drempel die toenemend aanbod van Engelstalige bacheloropleidingen kunnen opwerpen voor studenten met lagere sociaal-economische achtergronden, het behoud van het Nederlands als onderwijs- en cultuurtaal (naast het Engels of een andere taal; het behoud van meertaligheid in plaats van alleen Engelstaligheid, kortom) en, tot slot, het bevorderen van Nederlandse taalvaardigheden onder Nederlandse studenten (deze vaardigheden zijn al fors afgenomen en zullen naar verwachting de komende jaren verder afnemen gezien de huidige lage PIRLS en PISA scores van Nederlandse leerlingen in respectievelijk het basis- en voortgezet onderwijs).

Zo bezien is het wetsvoorstel een antwoord op een maatschappelijke vraag en uitdaging. Die vraag luidt: "Hoe de negatieve maatschappelijke (neven)effecten van de huidige toestroom van internationale studenten en van het toenemend aanbod van volledig Engelstalige bacheloropleidingen te voorkomen met behoud van de onbetwiste meerwaarde van internationalisering?"

Dijkgraaf beantwoordt deze vraag in de vorm van het wetsvoorstel met suggesties voor een aantal beleidsmaatregelen (hieronder heel bonding en puntsgewijs opgesomd):
--er moet de mogelijkheid komen van een "stop" op internationale studenten van buiten de EER;
---er moet een verplichting komen voor internationale studenten en medewerkers om zich de basis (en daarmee wordt dan echt het elementaire/ strikt noodzakelijke) van de Nederlandse taal eigen te maken (voor het sociale verkeer, en ter voorkoming van sociale isolatie door taalbarrières; "Social Dutch");
----Nederlandse studenten moeten tijdens hun opleiding werken aan een verbetering van de Nederlandse uitdrukkingsvaardigheden (tot een nog nader te preciseren taalreferentie-niveau voor het WO waarnaar de Taalunie nu nog onderzoek doet)
----bij meer dan een derde Engelstalig onderwijs moeten onderwijsinstellingen onderbouwen waarom Engels onderwijs "doelmatig" is op basis van ten minste twee van de vijf in de wet omschreven criteria (1. tekorten arbeidsmarkt, 2. anderstaligheid is inherent aan de aard van de opleiding (bijvoorbeeld: studie Frans (in het Frans) of Internationaal Recht (in het Engels)), 3. aantrekken toptalenten (bijvoorbeeld bij muziek- of sportopleidingen), 4. regionale noodzaak (krimp, innovatie-regio), 5. er is een gelijkwaardige opleiding in het Nederlands elders in het land).

Het lijkt me een prima en evenwichtig antwoord op de vraag hoe om te gaan met internationalisering. Een antwoord met oog voor zowel de context waarin een universiteit zich bevindt als voor de maatschappelijke en culturele noden (buiten de universiteit). In ieder geval is het een voorstel dat een goede basis en springplank vormt voor een verantwoord debat. Tenminste, als de betrokkenen van dat debat zich verantwoordelijk opstellen.

Met betrelking tot die "verantwoordelijkheid" nog even dit: aan alle universiteiten in Nederland wordt onderzoek gedaan naar (en ook onderwijs gegeven in) het vak "responsible innovation and science". Desondanks lijken universiteiten de inzichten uit dit vakgebied nauwelijks te betrekken op de publieke taak van het eigen onderwijs. Hoe is toch mogelijk dat universiteiten (bij uitstek de instellingen die pal moeten staan voor het algemeen belang van onderzoek en onderwijs) zich zo laten leiden door eigenbelang (d.w.z. financieel en institutioneel voordeel) in plaats van bij te dragen aan wat in collectieve/ publieke zin nodig is voor een houdbare en evenwichtige internationalisering in het hoger onderwijs?

Mijm oproep is dan ook aan iedereen:
Denk mee met het wetsvoorstel (doe suggesties, lever kritiek op specifieke punten of eis verduidelijking), maar voorkom allerlei karikaturen van het voorstel die alleen tot meer polarisatie leiden en de kwaliteit van het debat niet ten goede komen. Zet je dus niet tegen het voorstel af, maar richt je op inhoudelijke voorstellen!! Daarmee zou een evenwichtige internationalisering veel meer geholpen zijn, dan alleen nog eens te beweren dat de wet een "aanval is tegen internationale gemeenschap". Want dat is het zeker niet!!

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.