Volgens het NIDI (Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut) zal de Nederlandse bevolking vanaf 2038 afnemen. “Krimp” wordt dan de regel, een paar uitzonderingen daargelaten, die als “eilanden van groei” liggen in een “zee van krimp”, en slechts groeien “ten koste van” de hen omringende gebieden (Bevolkingsvraagstukken in Nederland anno 2009).
Ik heb mijn twijfels bij deze voorspelling. Het valt op dat het NIDI klimaatverandering niet meeneemt in zijn prognoses. Denk bij de groei-enclaves aan oververhitte stedelijke gebieden, waar het veel warmer zal zijn dan in gebieden met groen. Dat zal stadsbewoners verleiden tot een verkoelende duik in de zee van krimp, waardoor de scheidslijn tussen krimp- en groeiregio’s fluïde zal worden. De NRC schetste al een eerste beeld van klimaatpioniers die Amsterdam inruilden voor een kleinere woonplaats in het oosten des lands (NRC 28 augustus 2023). Menigeen zal dit voorbarig vinden, maar je kan het ook zien als een zeldzame lange-termijn-visie waar kortzichtigheid beeldbepalend is.
Een tweede reden tot twijfel is de haast vanzelfsprekende associatie van ‘groei’ met positieve, en ‘krimp’ met negatieve bijbetekenissen. ‘Krimp’ roept al snel schrikbeelden, zo niet regelrechte paniek op. Is er een tekort aan werknemers in de zorg? Snel Filipijnse verpleegkundigen invliegen om de vergrijzing het hoofd te bieden! Een aanpak die hooguit zal werken voor één generatie. Vervolgens herhaalt het probleem zich met de volgende generatie zorgbehoevenden, maar dan op grotere schaal. En zo gaan we op naar de 20, of misschien zelfs 22 miljoen inwoners. Bevolkingsgroei, dat is files, woningnood, milieuvervuiling, en de teloorgang van de laatste restanten van het Nederlands landschap. Vanuit ecologisch perspectief is afname van de bevolking daarentegen een goede zaak in het dichtst bevolkte land van Europa. De ruimte die zo vrijkomt kan onder andere benut worden voor voedselproductie. Korte voedselketens zullen aan waarde winnen in de nabije toekomst, want het grootschalig importeren en exporteren van voedsel over grenzen en tussen werelddelen is niet lang meer vol te houden bij de toenemende schaarste en stijgende prijzen van fossiele brandstoffen. Geen paniek! Er is leven na de ‘groei’, zelfs meer dan met.
Lies Wesseling, hoogleraar culturele herinnering, gender en diversiteit