En de winnaar is….

En de winnaar is….

"In onze heldenverering worden de lagerscorenden al weggefilterd vóór we hun omstandigheden hebben bekeken"

21-11-2023 · Column

Zoals veel collega’s zit ook ik in landelijke commissies die bepalen welke wetenschapper een beurs of een prestigieuze prijs krijgt. Ieder jurylid geeft scores aan de verschillende kwaliteiten van een kandidaat, en daarna wordt er een gemiddelde genomen om te bepalen welke kandidaten naar de tweede ronde mogen. Ik ben niet zo’n fan van deze aanpak: die scores suggereren meer nauwkeurigheid dan er is. Als jurylid heb ik daar recent stampij om gemaakt: het verschil tussen de hoogste tien en laagste tien scores was slechts 4 procent. Man, afhankelijk van of we wel of geen koffie op hadden tijdens het punten geven, treden er al grotere verschillen op.

Dat schuurt, omdat de gevolgen groot zijn. Ons systeem én onze berichtgeving kennen aan die ene winnaar een heldenstatus toe: dit is een topwetenschapper! Dat klopt, en daarom een terechte prijswinnaar. Maar met slechts enkele procentjes verschil waren die andere top-tien kandidaten dat óók. Daarom is het goed om ook naar de omstandigheden te kijken waarin het goede werk gedaan is. Wiskundigen noemen talent en hard werken necessary but not sufficient conditions: voor het behalen van succes moeten óók de omgevingsfactoren in je voordeel zijn.

Zo ken ik een student wier arme familie haar masteropleiding niet kan betalen. Zij is noodgedwongen gestopt, en is terug in haar thuisland bijlessen gaan geven om haar college- en leefgeld bijeen te sparen. Vergelijk dit met een student wiens huisvesting en studie door ouders worden betaald en zo hoofd en handen vrij heeft om naar een cum laude toe te werken. Dit is een toptalent, houdt het diploma de wereld voor. Dat klopt. Zoals die gestopte student dat óók was. Die nuance gaat verloren als we vele complexe factoren terugbrengen naar één enkele rangorde.

Ik lig daar soms wakker van. In onze heldenverering worden de lager-scorenden al weggefilterd vóór we hun omstandigheden hebben bekeken. Mijn student is nu, na een jaar lang sappelen en bijlesjes geven, teruggekomen naar Nederland en gaat aan haar master beginnen. Niet met de hoogste cijfers, maar in mijn ogen is zij een held.

Gideon Koekoek, universitair docent theoretische natuurkunde