Het is maandagavond. De Dominicanenkerk stroomt langzaam vol. De ‘talkshow’, georganiseerd door een groep Honours studenten van de faculteit Health, Medicine and Life sciences, is onderdeel van de Wellbeing Week aan de UM, waarin mentale gezondheid centraal staat. “First they laugh, then they copy, then they cash,” het citaat waar modeactivist en -journalist Janice Deul de avond mee inleidt. Als voorbeeld laat ze een beeld zien: rechts Elvis Presley, de King van rock ’n roll, links Rosetta Tharp. Volgens Deul is zij de èchte Queen of rock ‘n roll. “En dat is precies wat er bij culturele toe-eigening gebeurt. Hoe kun je nou iets ‘ontdekken’ dat al bestond? Tharp werd nooit bekend.”
Albert Heijn
Woorden als racisme, stelen, bezit en fusion (samensmelting) verschijnen op het scherm bij de vraag: “Wat is culturele toe-eigening?” En dat is volgens Deul (van Surinaamse ouders “maar vroeger was ik daar niet mee bezig”) één van de redenen waarom het thema zo lastig is. “De definitie moet eerst duidelijk zijn. En wat staat er op het spel? Men vaagt geschiedenis weg door bepaalde kleding of haardracht zomaar over te nemen.” Toch klinken er ook andere geluiden vanuit het publiek. “Mag je dan niet meer zo’n ingevlochten kapsel dragen, als je dat mooi vindt?” Dat ligt aan de context, antwoordt panellid Branco Popovic, oprichter van stichting Fashionclash. Deul voegt toe: “Bij een Indiase bruiloft kun je je er juist op kleden. Dan vier je als het ware hun cultuur.”
Panelleden Tessa Yen en Yên-Nhi Lê hebben Vietnamese ouders, maar zelf zijn ze opgegroeid in Nederland. Ze hebben zich verdiept in hun oorsprong en Tessa Yen, die onlangs chefkok is geworden, focust zich op traditionele gerechten. “Pho is een Vietnamese noedelsoep, die veel bereidingstijd vergt. Onlangs verkocht Albert Heijn een stoomsoep als zijnde ‘Pho’, maar dat was het niet. Het maakte mij boos en dus schreef ik een brief,” vertelt Yen. “Ze hebben het product uit de schappen gehaald”, voegt Lê glimlachend toe.
Nuance
Een blonde jongen steekt zijn hand op. “Is het eigenlijk wel mogelijk om als Westers persoon een cultuur te waarderen zonder je die toe te eigenen?” Volgens Deul niet. “Je kunt beter gewoon je eigen stijl ontwikkelen.” Toch blijft bij velen de vraag: waar zit de nuance en waar is het einde? “Ik kom hier niet vandaan, maar doe wel oranje kleding aan om Koningsdag te vieren. Ik vind niet dat ik me dan de cultuur toe-eigen,” zegt een andere studente. Er klinkt applaus. Iemand anders voegt toe: “Ik kom uit Curaçao, onze cultuur is juist een melting pot van culturen.” De gemoederen lopen hoger op. “Ik snap niet wat hier nou zo moeilijk aan is, waarom kunnen we niet stoppen met elkaars culturen te stelen?” roept een geëmotioneerde studente. Tot een breed gedragen conclusie zal het deze avond niet komen.