Meer dan alleen ezels knuffelen

Brigitte Wijnen bij haar ezelstal Hans en Grietje

Meer dan alleen ezels knuffelen

Mindfulness met ezels voor mensen met burn-out klachten

29-11-2023 · Wetenschap

Van mindfulness heeft inmiddels iedereen wel gehoord, maar mindfulness met dieren? Brigitte Wijnen, promovenda aan de UM, doet onderzoek naar de effectiviteit daarvan bij mensen met beginnende burn-out klachten. Daarbij speelt een harige viervoeter een belangrijke rol. Nee geen hond, een ezel.

Ze behoorde tot de eerste lichting studenten gezondheidswetenschappen in Maastricht en studeerde in 1984 af. Daarna werkte Brigitte Wijnen (63) jarenlang als managementconsultant in binnen- en buitenland. Op termijn gaf dat haar geen voldoening meer. Ze wilde “iets doen dat direct effect heeft” en begon in 2008 een zorgboerderij met dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking. De enige dieren daar waren ezels. Hoezo ezels? Nou ja, ze vindt het nu eenmaal prettige dieren, zo prettig dat ze, toen ze nog in Duitsland woonde een paar ezels op haar terrein had rondlopen, als hobby.

Onderzoek

In 2011 deed Wijnen een mindfulnesstraining, waarna ze een opmerkelijk idee voorlegde aan haar trainer: waarom niet mindfulness met ezels? “Op mijn zorgboerderij zag ik dat mensen zich wat sneller blootgeven bij dieren. Anders dan paarden zijn ezels kalm. Ze zijn wat trager, staan vaker stil.” Zou het kunnen helpen bij mensen met een burn-out? En was het wellicht een goed onderwerp om op te promoveren? Met dat idee stapte Wijnen naar de UM en vond daar een promotor, prof. Pim Martens. Ze gaat nu onderzoeken of de motivatie (motivatie is een sleutelwoord in dit onderzoek: zin om dingen te ondernemen, levenslust) van mensen met een beginnende burn-out verandert gedurende de training. "Het effect is bij deze mensen goed te meten omdat hun motivatie sowieso al laag is. En mensen met een complete burn-out, dat gaat niet, die komen niet eens hun bed uit.”

Knuffelhormoon

De training bestaat uit acht wekelijkse bijeenkomsten waar oefeningen en meditaties gedaan worden samen met de ezel. Eén van de oefeningen is de bodyscan, waarbij elk deel van het lichaam heel bewust wordt ‘gescand’. “Normaal gesproken doe je dit bij je eigen lichaam, maar hier dus bij de ezel. Je gebruikt al je zintuigen; je raakt het dier aan, je luistert, je kijkt. Beide partijen vinden het fijn. Dat komt omdat er een stofje vrijkomt bij aanraking: oxytocine, ook bekend als het knuffelhormoon. Het gaat om het geven van volle exclusieve aandacht aan een levend wezen. Dieren zorgen ervoor dat je bij de les blijft. Als je stopt met aaien, merkt je kat dat toch ook?” Een eigen dier in huis is een ‘must’ voor deelname aan het onderzoek. Mindfulness moet je namelijk oefenen, ook thuis. “Daarom hebben we de oefeningen ingesproken voor mensen met bijvoorbeeld een hond of een kat.”

Bij elke deelnemer zal Wijnen op verschillende momenten diverse metingen doen. “Voor de training begint, is er een 'baseline-meting'. De andere metingen vergelijk ik hiermee.”

Waarom is er geen controlegroep? Eentje die wel mindfulness krijgt, maar zonder ezel? Dat zou kunnen, zegt ze, maar dat beantwoordt een andere onderzoeksvraag. "Ik wil zien of de motivatie verandert bij één persoon.

Traanvocht

Maar hoe meet je dat? “Er wordt een stofje geproduceerd in je hersenen bij beloning, dopamine. Dat geeft een fijn gevoel, dus wil je meer. De motivatie om door te gaan wordt sterker. We verwachten dat dit ook bij de deelnemers gebeurt.” Het dopamine-gehalte in het traanvocht wordt gemeten met zachte papieren strips. De hersenactiviteit meet men met een draadloze hoofdband, een EEG (electro-encefalogram) onderzoek.  “Er zijn hersengolven die iets zeggen over je gemoedstoestand en daarmee over de effectiviteit van je meditatie. Je kunt het vergelijken met een soort smartwatch, maar dan om je hoofd.” Tenslotte krijgen de deelnemers nog een vragenlijst over hun intrinsieke motivatie, “de motivatie die vanuit de persoon zelf komt, zonder invloeden van buitenaf zoals een telefoontje van een vriend.”

Het werkt allemaal nog beter als het dier het ook leuk vindt, verwacht ze. Hoe meet je dat dan? Ook bij de ezels wordt traanvocht afgenomen. Een hoofdband voor de EEG dragen ze (nog) niet. Misschien toch een beetje koppig? De reden ligt ergens anders: een draagbaar EEG apparaat voor paarden of ezels is nog niet op de markt. En omdat ezels niet terugpraten, krijgen ze geen vragenlijst voorgeschoteld, maar filmt Wijnen de dieren. Ezelspecialisten in Engeland analyseren vervolgens hun gedrag.

Kers op de taart

Het onderzoek zelf moet nog beginnen, maar er zijn wel hindernissen. Als ‘buitenpromovenda’ moet Wijnen bijvoorbeeld alles zelf betalen. Daarom heeft ze, samen met een aantal FHML-studenten, een crowdfunding opgezet. “Alleen zo’n hoofdband kost al €400 per stuk. Daar moet ik er dertien van hebben. En de traanvochtanalyses vinden plaats in het laboratorium waarvoor analysekits moeten worden aangeschaft.” Door workshops met de ezels aan te bieden als tegenprestatie voor een donatie, hoopt ze voldoende geld in te zamelen. Momenteel wacht Wijnen nog op goedkeuring van de Medisch Ethische Commissie (MEC), de dierexperimentencommissie (DEC) heeft haar goedkeuring al gegeven. Daarna kan ze deelnemers gaan zoeken.

Als ze straks klaar is heeft ze de AOW-leeftijd al bereikt. “Voor de meeste mensen is promoveren het begin van hun carrière, voor mij is het de kers op de taart.”

Meedoen? Mail dan naar [email protected]