Het is niet voor het eerst dat er wordt nagedacht over duurzamer woon-werkverkeer. In het najaar van 2018 werden de laatste plannen – in de UM-volksmond ‘het parkeerbeleid’ – door de universiteitsraad en het Lokaal Overleg (vertegenwoordigers van de vakbonden) teruggestuurd naar de tekentafel. Ze vonden het een te gevoelige kwestie en waren bang voor commotie onder de medewerkers. Liever een plan dat op begrip kon rekenen van de achterban. Vandaar: een uitgebreide meningspeiling onder stafleden. Drie gedragswetenschappers kregen de taak om groepsgesprekken te organiseren.
Parkeerplaats
En toen kwam corona. “Alles is anders geworden. We zijn hybride gaan werken, deels thuis, deels op kantoor. Daardoor is de insteek van het mobiliteitsbeleid anders”, vertelt Cyriel Heuts, projectleider van de nieuwe werkgroep met de vrolijke Franse benaming En Route. “Vóór de coronapandemie was de druk op de parkeerplaatsen, met name in de binnenstad, erg groot. Autogebruikers laten betalen voor een plek, was destijds een van de opties. Wat we nu zien, is dat mensen een of twee dagen thuiswerken waardoor de parkeerplaatsen niet het grootste probleem zijn. Ja, op dinsdag en donderdag staan ze vrij vol, vooral bij de Tongersestraat en op de Minderbroedersberg, maar op andere dagen valt het reuze mee.” Overigens zijn de parkeervoorzieningen in de binnenstad vele malen beperkter dan in Randwyck: 433 versus 1586 plekken.
1-minuut- enquête
Hoe staat de UM ervoor? Die vraag wilde Heuts als eerste beantwoord hebben. “We kunnen de fiets en het openbaar vervoer wel stimuleren, maar is dat nodig? Zijn we niet al heel goed bezig?” Het kan nog veel beter, blijkt uit een 1-minuut-enquête onder medewerkers die vorig jaar werd uitgevoerd door Zuid-Limburg Bereikbaar. Een kwart van de staf vulde die in. De auto is het meest gebruikte vervoermiddel door UM-medewerkers (bijna 50 procent), daarna de fiets (een kwart), gevolgd door het openbaar vervoer (bijna 20 procent). Ook is gevraagd naar ‘belemmeringen’: waarom reizen we niet met de trein of de bus? Met stip staat een langere reistijd bovenaan.
Heuts: “We moeten niet naïef zijn. Mensen die in een dorpje wonen, op dertig kilometer van Randwyck, een uur moeten reizen met de bus, waarbij ze ook nog eens tien minuten moeten wachten tijdens een overstap; die laten echt de auto niet staan.”
Mantelzorgers
Duurzaamheid is in dit mobiliteitsplan het belangrijkste speerpunt. “Het is een kernwaarde van de UM. Bovendien worden alle grote bedrijven verplicht om hun CO2-uitstoot van woon-werkverkeer en zakelijke reizen te registreren. De uitstoot van passagiersauto’s vormt een relatief groot percentage van de totale CO2-uitstoot van het wegtransport.”
In de enquête-uitslag die op UMployee is gepubliceerd, staat een prachtig droomscenario. Daarin vermindert het autogebruik van bijna 50 naar slechts 5 procent. Het fietsgebruik stijgt van een- naar twee derde (inclusief speed pedelec en e-bike). “Dat is een ‘theoretisch potentieel’. Maar laat ik duidelijk zijn: we gaan hier niet op koersen. Het heeft ons inzicht gegeven, maar het houdt bijvoorbeeld geen rekening met persoonlijke omstandigheden, met mantelzorgers, ouders met kinderen die naar de opvang of school moeten, werknemers die slecht ter been zijn, mensen die niet op een e-bike durven stappen, mensen die angstig zijn in het openbaar vervoer.”
Vergoeding
Als je niet oppast heeft iedereen een reden om in de auto te stappen en ligt er over een jaar nog geen plan. “Klopt. We willen duurzaam vervoer stimuleren en daarvoor moeten de randvoorwaarden aantrekkelijk zijn. Je kunt er voor kiezen om de fietser te belonen. Sommige organisaties en bedrijven geven hun fietsers bijvoorbeeld al een vergoeding per kilometer.” Maar er hoort meer bij, zegt Heuts. “Denk aan fatsoenlijke faciliteiten zoals veilige en overdekte fietsenstallingen en wellicht ook een ruimere fietsregeling.”
Strikte regels
Als het aan de werkgroep ligt, komt er een einde aan de strikte regels in vervoerskeuze. In de binnenstad moet je kiezen: óf een parkeerplek als je dagelijks minimaal 15 kilometer aflegt óf deelname aan het fietsenplan waarmee je om de drie jaar een fiets kunt aanschaffen met een bijdrage van de UM. “Maar de staf, zo blijkt uit de enquête, wil dagelijks keuzevrijheid. We bekijken nu hoe we dit het beste kunnen faciliteren.”
Acties
Wanneer merkt de medewerker iets van het nieuwe beleid? Een rapport met doorgerekende voorstellen gaat binnenkort naar een ‘stuurgroep’ met daarin onder anderen de directeuren Finance en HR. Op een later moment – ervan uitgaande dat de ideeën van En Route niet worden afgeschoten – krijgt de medezeggenschap ze onder ogen. “Vooruitlopend op het nieuwe beleid willen we in het voorjaar beginnen met een aantal acties om duurzaam reizen onder de aandacht te brengen. Daarover zijn we nog in gesprek met Zuid-Limburg Bereikbaar.”
Fietszone
Eind vorig jaar presenteerde het Maastrichtse stadsbestuur een nieuw idee dat aansluit bij een duurzamer woon-werkverkeer: een fietszone in de binnenstad. Burgemeester en wethouders willen het fietsen stimuleren waarbij de auto ‘te gast’ is.