Er stond een stagiaire aan mijn bureau, alweer een tijd geleden. Hij had iemand geïnterviewd maar niet goed doorgevraagd, zo bleek uit het artikel. De geïnterviewde vond bepaalde feiten uit haar leven moeilijk, maar waarom dat zo was stond er niet bij. Niet gevraagd, klonk het. Waarom niet? Tja, dat was misschien pijnlijk geweest. En misschien wilde ze het wel niet vertellen. De ongemakkelijke situatie die zijn vraag mogelijk kon oproepen, wilde hij liever vermijden. Dat hij hierdoor de belangrijke regel ‘niet voor een ander invullen’ had genegeerd, en daarmee de kans op een goed gesprek (want dat kan een interview zijn; het is sowieso veel meer dan het afwerken van een vragenlijstje) had gemist, drong nu pas tot hem door.
Socrates
Collega WD wees me onlangs op het boek Socrates op sneakers. Filosofische gids voor het stellen van goede vragen van Elke Wiss. Zij zegt: “We vullen voor de ander in dat hij zich schaamt of het onderwerp ongemakkelijk vindt of misschien confronterend. Het raakt onze eigen kwetsbaarheid.”
Advocaat van de duivel
Wie altijd aardig gevonden wil worden of zonder het stellen van pijnlijke of scherpe vragen door het leven wil, kan maar beter geen journalist worden. Meer dan eens moet je moeilijke onderwerpen aansnijden, ‘onaardige’ vragen stellen, advocaat van de duivel spelen of iemand confronteren met hem of haar onwelgevallige feiten of uitspraken. Dat hoort er allemaal bij. En ja, soms - ik spreek uit ervaring - betrekt dan het gezicht aan de andere kant van de tafel. Maar zolang de vraag voortkomt uit oprechte interesse in relevante feiten en meningen, moeten we de soms opdoemende ‘ongezelligheid’ voor lief nemen.
Empathie
Empathie, waar Wiss uitgebreid aandacht aanschenkt, is een moeilijk begrip voor een journalist. Het is uiteraard mooi als je meeleeft met een ander, maar een journalist heeft baat bij meer distantie. Dat helpt bij het stellen van de juiste en ook de onaangename vragen, zorgt ervoor dat je vizier open blijft en je luistert naar wat de ander zegt.