Uit een financiële analyse van het hoofdlijnenakkoord van de vier partijen PVV, VVD, NSC en BBB blijkt dat er op de sectorplannen jaarlijks 200 miljoen wordt “omgebogen”, bezuinigd dus. Niet meteen, maar vanaf 2026. De plannen bestrijken een breed scala aan onderzoeksthema’s: van de menselijke factor in nieuwe technologieën en psychische stoornissen tot duurzame voedselsystemen en globalisering.
Wat zijn de gevolgen? Komen de mensen die de UM op basis van deze gelden heeft aangenomen weer op straat te staan? Hoeveel blijft er straks nog over om te investeren? Voor veel decanen van de Maastrichtse faculteiten is het koffiedik kijken. Het hoofdlijnenakkoord blinkt niet uit in helderheid. Maar bezorgdheid en verontwaardiging zijn er ook. “Onbegrijpelijk dat hier zo resoluut in wordt gesneden”, reageert decaan Annemie Schols van de faculteit Health, Medicine and Life sciences (FHML).
Menskracht
Miljoenen zijn er door universiteiten (zo ook Maastricht) geïnvesteerd in menskracht – er is wetenschappelijke en ondersteunende staf aangenomen, tijdelijke contracten zijn omgezet in vaste banen en universitair docenten zijn bevorderd tot hoofddocent. De faculteit Arts and Social Sciences (FASoS) heeft bijvoorbeeld 13 universitair docenten erbij. De FHML rept van een groei van 40 fte in de begroting van 2023 – de vacatures zijn voor het overgrote deel opgevuld met onderzoekers die al in dienst waren met een tijdelijk contract.
Rechtsgeleerdheid
De juridische sector – behorend tot de sociale en geesteswetenschappen – ging in 2019 als eerste in Nederland aan de slag met het plan ‘Rechtsgeleerdheid’. Aan de Maastrichtse rechtenfaculteit werd een Law & Tech Lab opgericht en er kwam een onderzoeksgroep rond globalisering. Het bedrag dat de juristen jaarlijks in het kader van dit sectorplan mogen bijschrijven is zo’n 6 ton. Hoewel aan de looptijd dit jaar een einde komt, zijn de universiteiten er altijd van uitgegaan dat de investering structureel is. Decaan Jan Smits: “Bij een positieve evaluatie zouden de sectorplangelden indalen in de reguliere begroting.” Omdat dit bij rechten dus nog vóór 2026 gaat gebeuren, hoopt Smits dat zijn faculteit niet getroffen wordt door de bezuinigingen. Maar dat wil niet zeggen dat hij zich geen zorgen maakt. “We zullen de komende tijd met z’n allen flink gaan lobbyen voor het behoud van álle sectorplannen.” Om eraan toe te voegen: “Die plannen zijn gebaseerd op bestuursakkoorden tussen het ministerie van Onderwijs en de onderwijsinstellingen. Kun je zo’n akkoord zomaar opblazen als nieuw kabinet? Mag dat juridisch? Ook dat is een interessante kwestie.”
Inspannen
De boodschap van Smits wordt gedeeld door FASoS-decaan Christine Neuhold: “We zullen ons gezamenlijk inspannen om deze fondsen structureel te houden, zoals gepland.” Wetenschappers van haar faculteit werken mee aan ‘Samen Vooruit’, een bundeling sectorplannen binnen de sociale en geesteswetenschappen die in 2022 van start ging. Bij FASoS is men inmiddels aan de slag met verschillende thema’s. Twee voorbeelden: ‘De menselijke factor in nieuwe technologieën’ en ‘Maatschappelijke ongelijkheid en diversiteit’. Ook de faculteit psychologie en neurowetenschappen (FPN) participeert in dat laatste thema. Daarnaast wordt er volop geïnvesteerd in het onderzoek naar psychische aandoeningen, denk aan angststoornissen, depressie, PTSS met daarin onder andere aandacht voor microdosering. De School of Business and Economics en de rechtenfaculteit hebben een (bescheiden) aandeel in het brede thema ‘Onderwijs, burgerschap en democratie’.
Optimistisch
Hoeveel zorgen maken ze zich in de bèta-hoek? “In het hoofdlijnenakkoord staan zaken die ons zeker pijn doen, maar de uitwerking moeten we afwachten.” Decaan Thomas Cleij van de faculteit Science and Engineering (FSE) vindt het dan ook nog “te vroeg om hier veel van te vinden”. Zijn faculteit participeert in het sectorplan Bèta, met aandacht voor informatica, biologie (grootste hap) en aard- en milieuwetenschappen (dat sluit aan bij de ontwikkelingen in Venlo op het gebied van duurzame voedselsystemen en planetaire gezondheid). En mocht het regeringsakkoord toch negatief uitpakken? “Ik ben optimistisch dat er ook nieuw beleid komt waar we als bèta-sector weer voordeel van kunnen hebben. Dus we letten goed op, maken alternatieve plannen, maar raken zeker niet in paniek.”
Aderlating
Voor de FSE gaat het om een bedrag van zo’n 1,4 miljoen euro per jaar. Dat is minder dan bijvoorbeeld de psychologen (zo’n 1,8 miljoen), FASoS (2,3 miljoen euro) en de FHML samen met het ziekenhuis (5 miljoen). Voor die laatste zou de bezuiniging een flinke aderlating zijn. “Het raakt ons hard”, reageert FHML-decaan Annemie Schols. In het kader van ‘Versnellen op gezondheid’ zijn in Maastricht initiatieven opgezet die volgens haar “naadloos aansluiten bij de strategische doelen van het MUMC+”. Er wordt geïnvesteerd in drie thema’s: preventie, data gedreven innovatie en ‘fundamenteel onderzoek tot kliniek en praktijk’. Schols toont zich standvastig: “We zijn vastbesloten de continuïteit te waarborgen, ook als de financiering vanuit het sectorplan daarbij achterblijft.” Waar het geld dan vandaan zou moeten komen, is nog niet duidelijk.
Wendy Degens met medewerking van Peter Doorakkers, Dennis Vaendel en Cleo Freriks