Per 1 juli 2023 nam de universiteit afscheid van wegwerpbekers, waarmee de UM de zogeheten Single-use plastic (SUP)-richtlijn van de Europese Unie volgt. Het meebrengen van een eigen kopje, van thuis of – voor medewerkers – uit de keukenkastjes van de afdeling, is sindsdien het devies. Daarnaast bieden cateraar Eurest Campus en uitbaters Bandito Espresso (twee locaties, aan de Oxfordlaan in Randwyck en bij FASoS) en Coffeelovers in het SSC allemaal hun eigen statiegeldbeker aan voor een euro per stuk. Deze kan na gebruik ingeruild worden voor een schoon exemplaar, een muntje of een euro korting.
Een jaar na invoering lijken weinig studenten enthousiast over die eigen beker, valt op tijdens een rondgang langs universiteitsgebouwen. “Je tas wordt er vies door” en “ik vergeet ‘m vaak”, klinkt het regelmatig. De statiegeldbekers zijn populairder, maar hier blijkt teruggave een pijnpunt. Zo heeft niet iedere locatie van Eurest een inleverpunt (want geen geschikte vaatwasser aanwezig), en het teruglopen naar de kantine of koffiebar is sowieso vaak “te ver”. Het gevolg: veel studenten hebben thuis een hele stapel statiegeldbekers in de kast staan. “Op een gegeven moment stop je maar met kopen.” Het veelgehoorde alternatief: helemaal geen koffie meer drinken of naar een tentje buiten de universiteitsmuren – waar je wél een wegwerpbeker krijgt.
Minder koffie
Dat effect is merkbaar, zegt Stephanie Bex, assistent-vestigingsmanager van cateraar Eurest die de mensa uitbaat. “In het afgelopen jaar is de verkoop van koffie bij onze onbemande automaten met zo’n 60 procent gedaald.” Bij de koffiemachines van leverancier MAAS is de consumptie daarentegen “nagenoeg gelijk gebleven”, zegt Mike van Gerwen, contractmanager ‘eten en drinken’ aan de UM. Het verschil: waar de Eurest-automaten alleen te vinden zijn in openbare ruimtes waar veel studenten en bezoekers komen, staan die van MAAS vooral in of nabij de keukentjes voor medewerkers - vaak inclusief kastjes met porseleinen kopjes en een vaatwasser.
Dan de vraag of het nieuwe systeem duurzamer is. Daar durven Bex en Van Gerwen hun handen niet voor in het vuur te steken. Nee, de afvalbakken lopen niet meer over van de wegwerpbekers. “Maar we zien bijvoorbeeld wel dat het gebruik van papieren tissues is toegenomen, waarschijnlijk omdat veel mensen hun bekers ermee afdrogen”, zegt Van Gerwen. “En alle statiegeldbekers gaan in de vaatwasser, wat voor een hoger water- en energieverbruik zorgt.” Cateraar Eurest ziet daarnaast het aantal autoritjes oplopen. “Voor zaken als vergaderingen en lunches kiest men nu vaak voor de optie om herbruikbare bekers of porseleinen kopjes mee te leveren. Die moeten gebracht en weer opgehaald worden.”
Extra werk
Bovendien gooien medewerkers die herbruikbare, hardplastic bekers alsnog regelmatig in de papierbak, merkt Bex. Dat ziet Jeroen Brouwers, mede-eigenaar van Bandito Espresso, ook gebeuren met ‘zijn’ statiegeldbekers. “Het lijkt wel alsof die extra euro of duurzaamheid sommige mensen simpelweg niet boeit. Tel daarbij op dat veel studenten de bekers mee naar huis nemen en medewerkers ze ‘opstapelen’ op kantoor, omdat ze geen zin hebben om even terug te lopen. Daardoor moet ik alsnog maandelijks zo’n vijfhonderd extra bekers inkopen.” Ook Eurest slaat regelmatig een lading nieuwe statiegeldbekers in, zegt Bex. “In totaal bestelden we er afgelopen jaar al zo’n 30 duizend.” Oftewel: nog steeds extra plastic.
Bovendien loopt het nieuwe systeem ook in de kosten. “Die plastic bekers zijn heel licht en vliegen dus door de vaatwasser, waardoor allerlei aanpassingen of een duurdere machine nodig zijn”, verzucht Brouwers. Daar komt bij dat de bekertjes, anders dan porselein, “stuk voor stuk handmatig afgedroogd moeten worden als ze uit de vaatwasser komen”, zegt Bex. “En na vergaderingen moeten we ze tellen en terugbrengen. Allemaal extra werk. We willen en kunnen de koffie niet veel duurder maken, dus we merken het zeker als bedrijf.” Brouwers: “De nieuwe regels zijn een typisch voorbeeld van iets dat achter een bureau bedacht is, maar waarbij niet stil gestaan is bij de gevolgen.”
Cultuurverandering
Zulke ‘neveneffecten’ zie je wel vaker bij nieuwe regelgeving, zegt Rabbe Dormans, adviseur milieu en duurzaamheid aan de UM. “Overigens is de Europese SUP-wetgeving vooral bedoeld om de hoeveelheid plastic in het milieu te verminderen, niet per se om duurzamer te zijn. Maar het kan dus elders zomaar problemen vergroten en kosten doen stijgen.” Zolang de wetgeving niet aangepast wordt, kan de UM ook weinig veranderen. “Zo mogen we van Rijkswaterstaat niet wegwerpbekers tegen een meerprijs aanbieden, wat voor ‘gewone’ winkels wel mogelijk is bij to go-producten.”
Maar uiteindelijk draait het ook om cultuurverandering, zegt Dormans. “Dat iedereen toch wat bewuster let op duurzaamheid. Iedereen aanleren om een eigen beker mee te nemen, is een eerste stapje daarin.”