Levende systemen en organismen ontwikkelen waarmee maatschappelijke problemen aangepakt kunnen worden: daar draait het om tijdens de jaarlijkse International Genetically Engineered Machine (iGEM)-competitie. “Een heel bekende wedstrijd binnen het vakgebied van de synthetische biologie”, vertelt Erik Steen Redeker, universitair docent bij het Maastricht Science Programme (MSP). Eind vorige maand reisde hij samen met ‘zijn’ team van dertien Maastrichtse studenten, net als meer dan vierhonderd andere studententeams van over de hele wereld, af naar de grote finale in de Franse hoofdstad.
Daar presenteerden ze het idee dat ze afgelopen voorjaar op papier uitwerkten en vervolgens maandenlang testten in het lab: een genetisch aangepast organisme dat overtollige nitraten uit vervuild water filtert en deze omzet in eiwitten die vervolgens weer als veevoer kunnen dienen.
Vrijwel al het werk vond plaats buiten de reguliere vakken om – dus zonder dat er studiepunten tegenover staan. “Terwijl het wel veel werk is”, zegt Steen Redeker, die sinds 2019 jaarlijks een Maastrichts iGEM-team samenstelt en (samen met zijn collega David Cortens) begeleidt. “Soms hoor je de studenten weleens verzuchten: ‘Waar ben ik aan begonnen’. Maar als ze in Parijs hun werk mogen presenteren op een evenement met vierduizend bezoekers, zijn ze toch wel trots. Bovendien is het een mega goede ervaring: ze doorlopen alle stappen die ze later als onderzoeker ook moeten zetten, tot het aanvragen van funding aan toe.”
Gouden medaille
Dat deden ze overigens niet zonder succes: het team ontving een gouden medaille van de jury. Die eer is weggelegd voor de teams die op meerdere vlakken uitblinken: niet alleen originaliteit en een gedegen proof-of-concept is belangrijk, maar bijvoorbeeld ook publiekscommunicatie en een marktonderzoek dat aantoont dat het idee praktisch haalbaar is. Daarmee is het al vijf keer op een rij raak: vorig jaar ging het Maastrichtse team eveneens met goud naar huis, daarvoor drie keer met zilver.
Het onderwerp komt altijd uit de koker van de studenten zelf. “Daarin sturen we ze niet, al vinden we het wel fijn als ze zich op een lokale uitdaging richten.” Zo werd vorig jaar een darmbacterie zodanig aangepast dat deze scheurtjes in (de veel in Limburg voorkomende) mergelmuren kan repareren. In 2020 bedacht men een genetisch gemodificeerde bacterie die fungeert als pesticide die de eikenprocessierups, ook in Limburg een ware plaag, aanpakt zonder dat andere insecten daar last van hebben. En in 2021 ontwikkelden de studenten microben voor in veevoer die de hoeveelheid methaan in koeienscheten moet verminderen.
Start-up
Allemaal innovatieve ideeën, al duurt het project te kort om tot een praktisch inzetbaar ‘eindproduct’ te komen. “Daar is altijd veel meer vervolgonderzoek voor nodig”, zegt Steen Redeker. “Dat willen de studenten graag doen, maar tijdens en na het afstuderen komt het er meestal niet van. Een promovendus die de projecten voortzet zou uitkomst bieden, maar daarvoor ontbreekt het momenteel aan tijd en geld."
Toch sterft zeker niet elk project een stille dood. Vorig jaar wijdde een teamlid haar afstudeerscriptie aan een vervolg op het ‘mergelproject’. Het meest in het oog springend is het project uit 2022, waarin de studenten een bacterie ontwierpen die zout eet. Deze kan ingezet worden om zeewater te ontzilten voor gebruik in de landbouw. Een deel van het oorspronkelijke team ontwikkelde de techniek verder, won vorig jaar de Maastricht University Challenge en is inmiddels een start-up, genaamd Aestuarium, begonnen.
“Niet dat dat de hoofdreden is om mee te doen met iGEM”, zegt Steen Redeker. “Maar als je het punt bereikt dat je echt een maatschappelijk probleem kunt aanpakken, is het mooi dat er ook iets mee gebeurt.”