Ongekend harde bezuinigingen op het wetenschappelijk onderzoek en het academisch onderwijs liggen in het verschiet. Kortzichtigheid troef in Den Haag. Wat wil je ook, als je het land laat besturen door wraakzuchtige middelmaat. Was ik verliefd op lelijke Engelse leenwoorden, zou ik zeggen: corebusiness van wetenschappelijk onderzoek en onderwijs is maatschappelijke ontwikkelingen analyseren en doorgronden. Je weet wel: feiten zoeken, waarheden vinden, vragen stellen. Wezenlijk voor mens en samenleving maar voor populistische machthebbers riskant natuurlijk. Over het belang van wat we doen aan universiteiten vanuit een economisch perspectief valt evenmin te twisten. Eén euro investering, vier euro profijt.
De ‘Operatie Kaalslag’ van de huidige regering beperkt zich niet tot het academisch onderzoek en onderwijs. Boeken, kranten, tijdschriften, concerten, cabaret, toneel, musea, allemaal moeten ze geloven aan de vergeldingsactie van het kabinet Wilders (sorry, Dick Schoof): een hoog btw-tarief is hun lot. Och, er is ook wat cultuur dat de btw-dans ontspringt: pretparken, circussen, kermissen. Een weinig verholen middelvinger naar die andere Cultuur. En koren op de molen van de polariserende politici die een wig willen drijven tussen mensen in ons land.
Deze ordinaire bezuinigingsmaatregelen staan niet op zichzelf. Het is een uiting van op wraak beluste partijen in regering en parlement. Revanchisme, niks meer en niks minder. Terugpakken, die vermaledijde elite! Wat er ook achter schuilgaat, is angst. Angst voor kritisch denkende burgers, voor andersdenkende burgers. Angst voor burgers die nonsens herkennen en ballonnetjes doorprikken.
Een aanvullende en helaas beproefde maatregel uit de trukendoos om intellectuele, creatieve en kritische stemmen de kop in te drukken, is beroepsgroepen in een kwaad daglicht stellen. Usual suspects wetenschappers, kunstenaars, ambtenaren, rechters en journalisten (‘tuig van de richel’, ‘vijanden van het volk’) worden onder vuur genomen.
Het houdt trouwens niet op bij onze landsgrenzen. In Oostenrijk slaat de FPÖ wild om zich heen. Niet FPÖ-ers worden in een drift van giftige rancune weggezet als parasieten. De onheilspellende geluiden bij onze oosterburen doen je de haren al helemaal te berge rijzen. De AfD wil daar de architectonische stroming Bauhaus met terugwerkende kracht kaltstellen. Entartete Kunst komt wel akelig dichtbij zo.
Wat we zien, elders en in Nederland, zijn niet alleen pogingen een weg in te slaan naar autoritair leiderschap en een illiberale democratie. De clubs die eindelijk de macht hebben of ruiken zien hun kans op revanchisme schoon.
Sander Jansen, universitair hoofddocent aan de rechtenfaculteit