Kant, Nietzsche, Rousseau: veel bekende filosofen waren wandelaars. Volgens filosoof Frédéric Gros is dat geen toeval. In zijn boek Wandelen. Een filosofische gids schrijft Gros: "Door de continue en automatische inspanning van het lichaam komt de geest weer voor iets open te staan. Dan kunnen gedachten komen, in je opkomen, je overkomen."
De bekendste wandelende filosoof was wellicht Kant, die dagelijks dezelfde wandeling op hetzelfde tijdstip maakte. Kant wandelde zoals hij schreef: gedisciplineerd en ordelijk. Al wandelend kwam hij tot diepere inzichten over de Verlichting en de bijbehorende oproep tot ‘sapere aude’: durf te denken.
Afgelopen zomer ervaarde ik dat het denken me tijdens het wandelen ook serieus in de weg kan staan. Plots werd het wandelpad een smalle richel met links een gapend gat, zeventig meter de diepte in (zonder omheining), en rechts enkele piketten in de rotswand om je aan vast te houden, terwijl je een bocht moest nemen. Suboptimaal bij hoogtevrees. Ik begon hardop "Niet denken! Niet denken! Niet denken!" te roepen terwijl ik de bocht nam. Al snel bleek dat de enige weg terug via diezelfde richel was. We hadden daar helemaal nooit moeten zijn: we hadden een afslag gemist. Wandelaars, niet gehinderd door hoogtevrees, namen dat pad enkel voor het—toegegeven—schitterende uitzicht. Ik begon dus opnieuw "Niet denken! Niet denken! Niet denken!" te roepen. Later las ik dat het pad "niet voor leuningfetisjisten" is. "Concentreren en rustig blijven", was een ander devies.
Concentratie en rust zijn—zonder diepe klif naast me—absoluut noodzakelijk voor het denken. Nature kopte deze zomer nog: "Science must protect thinking time in a world of instant communication." Onderzoekers worden te veel afgeleid: voor écht nieuwe ideeën heb je ononderbroken denktijd nodig. Vandaar die wandelende filosofen. Dieptriest word ik van AI-tools die shortcuts tot denken en onderzoeken propageren onder het mom van tijdsbesparing. Zoals AnswerThis: een tool die in enkele minuten literatuurstudies genereert "in plaats van dagen of weken".
Wij hebben tijd, geen tools, nodig. Als je tijd hebt om geijkte paden en bepaalde gedachten los te laten, ontstaat er ruimte om jezelf te overtreffen. Het zelf doen, zonder iets om op te leunen, leidt tot beter inzicht. En uitzicht.
Katleen Gabriels is universitair hoofddocent techniek- en moraalfilosofie (FASoS)