“Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil.” Tegenwoordig denk je bij deze uitspraak al gauw aan een Russische hacker die met een druk op de knop het computernetwerk van de universiteit stillegt. In 1903, tijdens de spoorwegstaking, werd het gebruikt om de macht van de werkende klasse aan te duiden. Afgelopen december deed de intellectuele werkende klasse dit dunnetjes over met een massale betoging op het Malieveld tegen de voorgenomen bezuinigingen op het hoger onderwijs. En met succes: een deel van de bezuinigingen werd teruggedraaid. Hoogleraren als de nieuwe proletariërs. Toont de intellectuele werkende klasse hiermee haar macht? Of is het een Pyrrusoverwinning? Ik denk het laatste.
Draagvlak
Studenten en hoogleraren horen niet tot de hardwerkende Nederlanders waarvoor dit kabinet zegt op te komen. De pro-Palestijnse gewelddadigheden van studenten en medewerkers en de aandacht voor woke, diversiteit en inclusie in plaats van goed onderwijs en onderzoek, hebben schade toegebracht aan het draagvlak voor universiteiten onder politici. Dit kabinet geeft prioriteit aan versterking van defensie, verbetering van de koopkracht en verlaging van het eigen risico in de zorg. Het geld hiervoor wordt gevonden door te bezuinigen op klimaat en milieu, ontwikkelingssamenwerking, het aantal ambtenaren en onderwijs. Door de toenemende Russische dreiging zullen de defensie-uitgaven verder omhoog moeten. Nederland besteedt nu 2 procent van de collectieve uitgaven aan defensie, Rusland 15 procent in 2024 en dat loopt op naar 30 procent in 2025. De nieuwe Amerikaanse president Trump heeft al laten weten dat Europa 5 procent van haar nationaal inkomen aan defensie moet uitgeven. Voor Nederland zou dat 30 miljard euro extra betekenen. Dat is meer dan vier keer de totale uitgaven aan wetenschappelijk onderwijs.
Tegenvallers
Het kabinet wordt ook nog met andere tegenvallers geconfronteerd. Zo wordt het kabinet door de rechter gedwongen extra geld uit te trekken voor stikstofreductie en voor compensatie van burgers voor te veel betaalde vermogensbelasting.
Al dit extra geld kan alleen worden gevonden door op andere uitgaven te bezuinigen. Ook het hoger onderwijs zal daar niet aan ontkomen. De studieboeken worden verruild voor tanks en duikboten. Verwacht dus nog meer bezuinigingen op onderwijs.
Wim Groot, hoogleraar gezondheidseconomie en hoogleraar evidence based education