“Wat is het doel van deze universiteit in 2025”, is de vraag die Habibović aan het publiek in de Sint Janskerk voorlegt. Ze doet zelf een voorzet. “Universiteiten dienen de maatschappij niet alleen door kennis die leidt tot meer geld of comfort, maar ook door kennis die ons uitdaagt. Het is onze plicht om álles met een kritische en wetenschappelijke blik te bekijken.”
Die blik moet vervolgens met rest van de maatschappij gedeeld worden, zegt Habibović, meer nog dan nu gebeurt. “We hebben alle complottheorieën ter wereld binnen handbereik, maar door wetenschappers getoetste kennis zit achter een betaalmuur.”
Bubbelbad
Wat studenten betreft, hen moet de universiteit een “geweldige opleiding” geven. Maar wat houdt dat in? “Een makkelijker curriculum, meer bubbelbaden of een mindfulnessnest zorgen er vast voor dat de studenttevredenheid omhoog gaat. Maar stellen we hen zo ook in staat om straks een positieve impact op de wereld te hebben? Ik betwijfel het. Zeker – we moeten luisteren naar wat onze studenten willen, maar tegelijkertijd moeten we hen ook op ieder punt uitdagen en bevragen, want dat is waar goed onderwijs om draait.”
Habibović noemt ook het belang van een gemeenschap – zowel binnen als buiten de universiteit. “Wij staan immers met beide benen in de maatschappij.” Maar, vraagt ze zich af, laat de UM wel genoeg zien welke positieve impact ze heeft op de economie, de stad en de regio?
Wijsheid
Ook zonder midlifecrisis moeten universiteiten zichzelf belangrijke vragen stellen over hun rol, zegt hoofdspreker Ioan Fazey, hoogleraar Social Dimensions of Environment and Change aan de universiteit van York. “De aard en het tempo van de uitdagingen die op ons afkomen, zoals klimaatverandering, zijn dusdanig dat we ons moeten aanpassen om vooruit te kunnen.”
Universiteiten moeten nadenken over hoe zij verandering kunnen ondersteunen, zegt Fazey. “We hebben de neiging om ons vooral te richten op het analyseren van het probleem.” Het verzamelen van data, van wetenschappelijk bewijs, is belangrijk, zegt hij “maar we hebben ook fantasie nodig om ons een andere toekomst te kunnen voorstellen, en creativiteit om manieren te bedenken hoe daar te komen.” Hij wil dat universiteiten niet alleen kennis, maar ook wijsheid overdragen. Hij citeert Aristoteles die vond dat wijsheid een combinatie van kennis, praktische vaardigheden en goede ethiek is.
Vlinders
Wil je het echt anders doen, zegt Fazey, dan moet je een transformatie ondergaan. Hij vergelijkt het met een rups die zichzelf oplost in een cocon om een vlinder te kunnen worden. “Je gebruikt dezelfde middelen om iets fundamenteel anders op te bouwen, dus zonder meer geld van de overheid te vragen.” Dat is moeilijk, zegt hij, veel veranderprocessen zijn uiteindelijk niet meer dan aanpassingen. “We veranderen in dikkere rupsen, geen vlinders.”
Om dat wel voor elkaar te krijgen, moet een organisatie volgens Fazey continu de intentie om te transformeren in gedachten houden en zich niet laten afleiden door alles wat er speelt. Zorg er bijvoorbeeld voor dat de innovatie, bedoeld om verandering in gang te zetten, niet ingekapseld raakt door de status quo. Een andere valkuil: “Een investeringsbubbel creëren door allemaal achter dezelfde nieuwe ontwikkeling aan te rennen, ook al is dat geen volledige oplossing voor je probleem. Op een gegeven moment barst de bubbel en stort alles in elkaar.”
Hoop
Fazey raadt organisaties aan om “patronen van hoop” te vinden. “Je kunt in het heden stukjes van je visie voor de toekomst zien, dingen die al gaan zoals je wil dat het in de toekomst gaat. Als je die herkent is dat ontzettend hoopvol, want je ziet de toekomst voor je neus tot stand komen.” Vier die momenten, zegt hij. “Dat zorgt voor de motivatie om door te zetten.”