Dat zijn niet altijd ernstige zaken zoals in het geval van Gino, het 9-jarige jongetje dat in 2022 in Kerkrade verdween tijdens het buitenspelen en later ontvoerd en vermoord bleek door Donny M. Dagenlang waren politie, familie en vrijwilligers op zoek naar het kind. “Zulke verhalen zijn gelukkig beperkt”, zegt hoogleraar privaatrecht Gijs van Dijck die namens de rechtenfaculteit het voortouw neemt in de samenwerking. “Maar in feite is elke vermissing ernstig. En vanaf het moment dat er één wordt gemeld, is meteen de vraag: hoe ga je dat aanpakken?”
Bij vermissingszaken kan een Amber Alert worden verstuurd, een melding van de politie op onder andere tv, radio en telefoons als wordt gevreesd voor het leven van een kind. Daarop richt de samenwerking tussen de universiteit en Amber Alert Europe (AAE) zich niet. “Wij spelen daar geen rol meer in, die meldingen liggen sinds enkele jaren volledig bij de politie”, zegt projectleider Julie Bellinkx van AAE. Deze stichting, opgericht in 2013, heeft als doel om vermiste of ontvoerde kinderen in Europa veilig thuis te brengen en vermissingen te voorkomen. Daarvoor worden onder andere preventie- en bewustwordingscampagnes ingezet (zoals de #GeefJezelfNietBloot-campagne, een video met tips voor tieners om zich te wapenen tegen online groomers, digitale kinderlokkers).
Kennis verspreid
“Door de open grenzen in Europa is het heel gemakkelijk om kinderen mee te nemen en te laten verdwijnen”, zegt Bellinkx die het opvallend noemt dat er ondanks het enorme aantal gemelde vermissingen nog maar zo weinig onderzoek is gedaan.
Daarbij gaan Maastrichtse onderzoekers nu een rol spelen, met name in het samenbrengen van de expertise die er al is. “De huidige kennis is nogal verspreid. Dat komt omdat er verschillende disciplines bij komen kijken, denk aan de opsporing zelf en de impact op betrokkenen en achterblijvers. Maar ook de juridische kant. Mag je bijvoorbeeld in de telefoon kijken van een vermiste tiener? Of schend je dan de privacy?”, zegt Van Dijck die erop wijst dat men soms bewust verdwijnt en niet gevonden wil worden.
“Je hebt veel verschillende zaken, die je op verschillende manieren kunt onderzoeken. Denk aan tips, hoe filter je die, en aan de technologische kant: wat doe je met data, bijvoorbeeld van bewakingscamera’s, zijn die betrouwbaar? Voorbeelden zijn er genoeg, maar die worden zelden geëvalueerd, althans niet wetenschappelijk. Wij proberen dingen evidence-based te krijgen of te maken, op basis dus van onderzoek en bewijs”, zegt Van Dijck die het Maastricht Law and Tech Lab leidt, een groep juristen en computerwetenschappers die werken op het snijvlak van data en recht.
Wet- en regelgeving
In een ideale wereld ontstaat zo een blauwdruk die bij vermissingen gebruikt kan worden en het mogelijk maakt sneller te handelen, zo hoopt de hoogleraar. “Wat voor beleid maak je? Hoe zorg je ervoor dat het grensoverschrijdend allemaal soepel loopt? Wat moet je regelen in wetten? En wie doet dat? Dat zijn ook vragen waar we ons mee bezig willen houden.” AAE pleit al langere tijd voor veranderingen in wet- en regelgeving om kinderen beter te beschermen.
De samenwerking tussen de stichting en de faculteit krijgt de komende tijd meer vorm. Van Dijck denkt bijvoorbeeld aan groepen onderzoekers en studenten die in eerste instantie de bestaande kennis moeten bundelen. Daarbij is het nog de vraag hoe gemakkelijk alle informatie beschikbaar komt. Dat kan nog weleens lastig worden, denkt Van Dijck. “Je kunt niet zomaar bij de politie binnenlopen en alle dossiers of gegevens opeisen. Aan de andere kant: niemand is ertegen om vermiste personen op te sporen.”