De laatste maanden komt er uit de Verenigde Staten een eindeloze stroom nieuws over Elon Musk en zijn Department Of Government Efficiency (DOGE). Dit nieuwe overheidsorgaan, opgericht onder het mom van bureaucratische vereenvoudiging, verplichtte bijvoorbeeld ambtenaren om per mail uit te leggen wat ze de laatste week gedaan hadden. Vervolgens zou AI – op ondoorzichtige wijze – bepalen welke banen overbodig zijn.
Achter DOGE zitten geen ervaren bestuurders, maar datawetenschappers met een blind vertrouwen in automatisering. En hoewel dit op het eerste gezicht ver van onze universiteit staat, zie ik het als een karikaturale uitvergroting van de hype rond AI die ook aan de Universiteit Maastricht en andere universiteiten speelt.
Hoewel kleinere initiatieven zoals onderwijsinstituut EDLAB een kritische dialoog rond (generatieve) AI aan de UM cultiveren, worden de grote beslissingen genomen op managementniveau, waar studentenaantallen, doorstroomcijfers en efficiëntie belangrijker lijken dan onderwijskwaliteit. AI past perfect in deze bestuurslogica: niet alleen omdat het een hype is – wie AI gebruikt, lijkt per definitie innovatief – maar ook door de ondraaglijke lichtheid van AI. Het maakt niet uit of het gaat om lesgeven, het analyseren van eiwitstructuren of het screenen van sollicitaties: AI lijkt overal zonder veel context op toegepast te kunnen worden.
Die tendens zie ik ook in actie: zet datawetenschappers in een kamer met een nieuwe ‘klant’, en binnen een halfuurtje hebben ze de benodigde datasets en modellen in gedachten – zonder zich vaak echt te verdiepen in wat er eigenlijk door de AI-molen wordt gehaald. Net zo snel wordt AI in het onderwijs geïmplementeerd, zonder een serieuze discussie over wat we juist van onderwijs willen. Zo startte de UM onlangs een pilot waarbij AI feedback op studentenpapers genereert, terwijl de gebruikte tools simpelweg niet in staat zijn om de diversiteit aan schrijf- en denkstijlen adequaat te beoordelen.
En dat is geen toeval. Zoals filosoof Matteo Pasquinelli in The Eye of the Master beschrijft, is AI historisch gezien altijd een instrument geweest om arbeid te stroomlijnen. In tijden van politieke bezuinigingen is dat een droomscenario voor managers.
DOGE is slechts een extreme uitvergroting van deze algemene bestuursdroom: een wereld waarin AI niet de mens ondersteunt, maar de arbeider controleert. En hoewel onze universiteitsbestuurders misschien weinig ervaring hebben met onderwijs, hebben ze dat in ieder geval nog met bestuur. Bij Musk lijkt zelfs dát geen vereiste meer.
Massimiliano Simons, universitair docent techniekfilosofie (FASoS)