Als het om primair en voortgezet onderwijs gaat, wordt nogal eens naar Finland verwezen als gidsland. Daar zit wel wat in. Niks selectie in groep 8. Wel: een soort opgerekte, heel brede brugklassen. Gevuld met leerlingen met uiteenlopende capaciteiten en cognitieve aanleg die niettemin tot hun vijftiende samen in een klas zitten.
Ik snap best dat in Nederland behoorlijk wat pleitbezorgers rondlopen om die selectie voor (middelbaar) vervolgonderwijs ook bij ons op te schuiven naar de leeftijd van 15. Zij spelen wel een beetje vals. Ze vergeten gemakshalve dat niet alleen de Finse maatschappij en cultuur verschillen van de Nederlandse, maar ook de op de diversiteit van de klassen toegespitste opleiding (academisch!) voor de Finse leraren. Net als het salaris (hoog) en het aanzien van het beroep; burgemeester, notaris, chirurg, leerkracht, dat rijtje. Cherrypicken uit het Finse onderwijssysteem is niet verstandig. Van simpelweg kopiëren van het idee van die langjarige brede brugklassen ben ik allesbehalve gecharmeerd.
Kopiëren is één ding, inspiratie ontlenen een ander. Inmiddels een notoir probleem bij Nederlandse scholieren is hun allerbelabberdste leesvaardigheid. Nadenken over wat ze lezen is helemaal te veel gevraagd, dat ze kritisch lezen (‘hé, klopt dit eigenlijk wel?’) en bronnen juist waarderen een utopie. Hoe anders is dat in Finland. Op Finse scholen wordt de leerlingen structureel bijgebracht om aangeboden informatie kritisch te beoordelen. Welke bronnen zijn gebruikt, wie zegt dat, heeft die persoon expertise, et cetera.
En die aanpak werkt. Uit onderzoek blijkt dat Finse jongeren uitstekend in staat zijn om desinformatie te herkennen. Beter dan hun leeftijdsgenoten elders in de wereld. Dat doet ertoe in het huidige tijdsgewricht waarin we worden overspoeld door desinformatie en fake news, waarbij menig influencer een dubieuze rol vervult. Hier is werk aan de winkel in ons land. Nederlandse scholieren lezen niet alleen weinig en slecht, ze weten bedroevend weinig van democratie, en dat kleine beetje kennis is nog aan het afnemen ook, toont grootschalig onderzoek aan.
Het contrast met de Finse benadering doet pijn aan de ogen. Daar helpt het aangeboden onderwijs juist om leerlingen tot kritische en betrokken burgers op te leiden en de democratie te versterken. Mooie bijvangst: het vervolgonderwijs aan de universiteit kan met dat type binnenkomende student een vliegende start maken.
Sander Jansen, universitair hoofddocent aan de rechtenfaculteit