“Maar wat is dat dan? Waarom doet hij zo? Hoe weet hij dat?” Vermenigvuldig deze vragen met tien et voilà, zo keek ik als kind televisie. Een vreselijk tafereel, omdat mijn familie natuurlijk de helft van de film had gemist door mijn spervuur aan vragen. Toch is die nieuwsgierigheid de basis van mijn journalistieke carrière. Stop daar een luisterend oor en een creatieve geest bij en je begrijpt waarom ik zo van dit vak houd. Echt willen weten hoe iets zit, is de basis van ons werk. Je komt een eind met doen alsof je geïnteresseerd bent in een wetenschappelijk onderzoek, iemands leven of beleidsplan en simpelweg je vragenlijst afvinken, maar een gesprek met de ander levert altijd een beter artikel op als je oprecht en nieuwsgierig bent. Studenten die bij ons komen freelancen of een schrijfworkshop volgen, leren we niet voor niets om zich goed voor te bereiden, na te denken over gerichte vragen – wat, wie, waarom en hoe – om vervolgens heel goed naar de ander te luisteren en door te vragen, ook als het moeilijk wordt, de geïnterviewde verdrietig of bozig reageert.
Vragen stellen is iets dat je kunt leren, schrijft auteur Elke Wiss in haar boek Socrates op sneakers, een filosofische gids voor het stellen van goede vragen. “Een vraag is gereedschap. Het is een middel om in de denkwereld van de ander te komen.” De valkuil waar we in deze samenleving met z’n allen in trappen, is dat we niet meer vragen om iets opgehelderd te krijgen of te verbinden. Meestal delen we onze mening, onderbreken we de ander met een goedbedoeld advies, gaat het over onze eigen gevoelens en behoeftes. Neem het roeptoeteren op sociale media; er zijn vooral heel veel aannames over de ander.
Van de week kregen we een mail op de redactie. Een medewerker was uiterst kritisch over de verslaglegging van het rondje dat we hadden gemaakt in de faculteiten naar aanleiding van de nieuwe mobiliteitsplannen. Hij had nogal wat aannames over onze journalistieke aanpak en ging er met gestrekt been in. Maar wat maakt nu dat hij zó geïrriteerd reageerde? Ik zou hem bij nader inzien graag die vraag stellen (niet per mail, daar is dat medium niet geschikt voor). Het is een confronterende vraag – het gaat immers over hem. Vragen stellen is een sprong in het diepe, schrijft Wiss. Je formuleert een vraag, laat ‘m los en je wacht af. Spannend? Soms. Maar door vragen niet te stellen, raakt begrip sowieso uit beeld.
De hoofdredacteur geeft een kijkje achter de schermen op de redactie.