Terwijl ik dit schrijf, is de verkiezingsuitslag nog niet bekend. Maar één ding is zeker: we gaan een tijd tegemoet waarin bij vrijwel elk belangrijk onderwerp twee groepen recht tegenover elkaar komen te staan. In deze verkiezingsperiode is pijnlijk duidelijk geworden hoe gepolariseerd de samenleving is.
In de vorige editie van Observant leggen drie wetenschappers uit dat polarisatie eigenlijk heel menselijk is. Er zit van alles achter. Er is bijvoorbeeld een toename van wij-zij-denken in de samenleving, mensen hebben subjectieve ervaringen die angst kunnen oproepen, en er is behoefte aan controle bij onzekerheid. De menselijkheid van polarisatie zet me aan het denken. Wat zie ik eigenlijk als ík in de polarisatiespiegel kijk?
Bijvoorbeeld als ik kijk naar de discussie over de bezuinigingen op hoger onderwijs en wetenschap. Het is als academicus bijna vanzelfsprekend dat je ertegen bent. Want, hoe kun je voor iets zijn dat zulke grote gevolgen heeft voor de academische wereld? Hoe kun je voor iets zijn dat directe persoonlijke gevolgen kan hebben voor jezelf, je collega’s of je studenten? Ook de universiteit als instituut moet zich natuurlijk tegen de bezuinigingen uitspreken. Bezuinigen zet de kwaliteit van onderwijs onder druk, schaadt de wetenschap en heeft economische consequenties.
Maar het debat over die bezuinigingen heeft alle kenmerken van een gepolariseerd debat. In zo’n debat staan twee kampen lijnrecht tegenover elkaar. Het doel is niet om elkaar te overtuigen, maar om de mensen die ertussenin zitten aan jouw kant te krijgen. Je bent ‘voor’ of ‘tegen’. We worden gedwongen om ons op de ‘tegenpool’ te positioneren, en zijn zo zelf onderdeel van dit gepolariseerde debat geworden.
Het spiegelbeeld wordt steeds duidelijker: we zitten muurvast in een wij-zij-denken over de maatschappelijke waarde van wetenschap en hoger onderwijs. En eerlijk gezegd zie ik niet goed hoe we daar nog uit kunnen komen. Dat frustreert. Want door polarisatie is het steeds moeilijker om echt naar elkaar te luisteren, om verschillende perspectieven te onderzoeken en ze te leren begrijpen. Terwijl juist deze onderzoekende houding aan de basis moet staan van de wetenschap en van wat we onze studenten leren.
Tiuri van Rossum, onderzoeker naar lerende organisaties bij de School of Business and Economics