Een tikje droog, zo luidt het oordeel van twee voedselexperts die naast Mark Post achter een desk zitten. Maar het smaakt onmiskenbaar naar vlees, benadrukken ze. Voor de camera’s van honderden journalisten, van de BBC en CNN tot de Chinese staatsomroep, hebben ze net het mes gezet in een peperdure kweekvleeshamburger die een chef live op het podium heeft gebakken. “In drie maanden gekweekt, sneller dan een koe”, verzekert Post. Miljoenen mensen wereldwijd zien het tafereel die dag terug in het journaal.
Een waar mediaspektakel dus, met een hoofdrol voor Maastricht. Niet omdat het concept van kweekvlees hier ontwikkeld is. Eind vorige eeuw werkt de Nederlandse arts en onderzoeker Willem van Eelen al aan het idee om vlees in het lab te kweken uit stamcellen, zonder dat er een dier op de slachtbank eindigt. Dat voorkomt niet alleen dierenleed, maar is ook milieuvriendelijk: het kost minder energie, landbouwgrond en veroorzaakt minder CO2-uitstoot. In een toekomst waarin vleesconsumptie alsmaar toeneemt, kan dat goed van pas komen. In de jaren nul tonen onderzoekers van onder meer de universiteiten van Amsterdam, Utrecht en Eindhoven aan dat Van Eelens idee in principe haalbaar is.
Publiciteitsstunt
Maar dan droogt de geldstroom op: de overheid wil dat het bedrijfsleven mee gaat betalen aan onderzoek, maar niemand hapt toe. Een publiciteitsstunt zou de interesse kunnen wekken, denkt UM-hoogleraar vasculaire fysiologie Mark Post. Hij oppert in eerste instantie om live op tv een kweekvleesworst te bakken, “bij Pauw & Witteman, met het levende varken [dat de stamcellen leverde] ernaast”, vertelt hij in 2011 aan de Volkskrant. Dat lukt niet, maar er meldt zich wel een anonieme weldoener in Maastricht, die een paar ton wil investeren. Een Amerikaan, dus de worst verandert in een hamburger. Achteraf blijkt dat het gaat om Sergey Brin, medeoprichter van Google.
Met het geld weten Post en enkele laboranten uiteindelijk genoeg spiervezeltjes te kweken om er drie hamburgers van te kneden. Het prijskaartje? Zo’n 250 duizend euro per stuk. Het allereerste exemplaar wordt overigens helemaal niet genuttigd voor de ogen van de wereldpers in Londen, maar maanden eerder al, als test, door Post en een collega in zijn Maastrichtse lab.
Geen Buckler-moment
Na ‘Londen’ wordt de fysioloog overladen met lof, al klinkt er ook de nodige kritiek: hij zou een wetenschapper zijn met gevoel voor show, die veel te hoge verwachtingen schept, en bovendien zelf alle eer opstrijkt. Toch overheerst “grote tevredenheid” bij Post, vertelt hij een maand later in Observant. Zijn vrees voor “een soort Buckler-moment waarop iemand de hamburger zo belachelijk zou maken dat het einde oefening zou zijn” blijkt ongegrond. Op wat toespelingen als Frankenburger na blijft het stil, ook van het verwachte tegengas uit de vleesindustrie heeft Post niks gemerkt. Van het Maastrichtse college van bestuur – dat in de week vóór de presentatie nog zijn zorgen uitte over mogelijke reputatieschade voor de universiteit – krijgt de onderzoeker thuis een fles champagne bezorgd.
En misschien wel het belangrijkste: het mediaspektakel heeft inderdaad de interesse van geldschieters gewekt. Google-oprichter Brin tast nogmaals in de buidel en in de jaren erna wordt zijn voorbeeld meermaals gevolgd, onder meer door bekende namen als Leonardo DiCaprio. In 2015 is Post medeoprichter van het bedrijf Mosa Meat, dat werkt aan het opschalen van de productie van kweekvlees, inclusief proeffabriek.
Tien jaar na dato is kweekvlees nog altijd niet te koop op de Europese markt, en is Mosa Meat zeker niet het enige bedrijf dat het naar de consument probeert te krijgen. Wanneer we zelf ook een hapje van de ‘Maastrichtse’ burger kunnen nemen? Niemand die het precies weet. “Tien jaar, twintig jaar, of twee jaar (...), het zijn allemaal flauwekultermijnen. Er valt niets over te zeggen”, stelde Post al in 2013 in Observant. Het enige dat zeker is: sinds 5 augustus 2013 is de naam Maastricht voorgoed verankerd in de geschiedenis van het kweekvlees.