Elke familie heeft haar kenmerken en die van mij houdt van sudoku’s. Een sudoku biedt structuur en een meditatieve ‘monofocus’ in een weerbarstige wereld. Denkbeeldige lijnen trekken om cijferreeksen van 1 tot en met 9 te maken, is uitdagend en rustgevend.
Een tijdje geleden stonden we tijdens een familietrip in een lange rij te wachten. De exacte aanleiding weet ik niet meer, maar mijn broer stond er met mijn papieren sudokuboekje van het Genius-level (ik, een strever?), en ik met zijn smartphone om een digitale sudoku in te vullen. Ik begreep niet meteen met welke knop je een notitie maakt en met welke knop je antwoordt, ik drukte op de verkeerde en werd terstond afgerekend met een rood kruis. En ondertussen werd de tijd nauwgezet bijgehouden. Ineens voelde mijn meditatief moment als een wedstrijd of examen.
Johan Huizinga beschrijft in zijn boek Homo ludens (‘de spelende mens’) uit 1938 dat het spel is afgescheiden van het reguliere leven. Het speelt zich af in een ‘tovercirkel’, waar andere regels gelden. Nog een kenmerk van het spel is vrijheid. Ik voelde me niet meer vrij, ik voelde me bekeken. Ik werd gemeten en beoordeeld. Deze digitale ervaring was totaal anders dan rustig met een pen op papier een sudoku afwerken.
Dus ja, ik snap dat niet iedereen stond te springen toen Lego vorige week het nieuwe blokje smart brick aankondigde. Een smart brick bevat sensoren die kunnen ‘herkennen’ wat er gebouwd wordt en daarop reageren met licht en geluid, zoals schietgeluiden bij een wapen of happy birthday als je een verjaardagstaart bouwt. Het maakt van het analoge Lego-spel een digitale ervaring.
Waar ik zelf wel onverwacht om stond te springen, of beter, óp stond te springen: Tetris. Onlangs was ik in het Discoverymuseum in Kerkrade, waar een gigantisch Tetris-spel staat. Als kind speelde ik het al graag, met de fameuze Tetris-duim als gevolg. Bij deze museumversie moet je van de ene naar de andere knop springen om de blokjes te verplaatsen; het doel is dus ook bewegen. Een moeder ging hard op in het spel: als haar kleine kinderen argeloos de ‘tovercirkel’ betraden, duwde ze die koters letterlijk weg. Ik heb er gefascineerd naar gekeken. En vervolgens zelf de sprong gewaagd. Ik was niet vrij, ik werd erg bekeken, maar het gaf mij, als Belg, een belangrijk besef over de zuinige Nederlandse aard: de Museumkaart is ook een sportabonnement.
Katleen Gabriels, universitair hoofddocent moraal- en techniekfilosofie (FASoS)