Peter Stenvinkel
Nierspecialisten zien de laatste jaren steeds meer patiënten met chronische nierziekte (CNZ). Hun aantal is sinds de jaren '90 meer dan verdubbeld, inmiddels heeft wereldwijd bijna 15 procent van de volwassenen het. Deze mensen hebben permanente nierschade wat kan leiden tot onder andere een hogere bloeddruk, botontkalking en verkalkte aderen, wat dan weer het risico op hart- en vaatziekten verhoogt.
Waar komt deze stijging vandaan, vroeg Stenvinkel zich af. “En dan zie je dat de gevolgen van klimaatverandering zoals luchtvervuiling en langere hete perioden het erger maken. Dat geldt ook voor het eten van ultra bewerkt voedsel of het binnenkrijgen van microplastics via ons eten. We noemen CNZ ook wel de stoflong [longziekte veroorzaakt door het inademen van kolenstof in de mijnen] van klimaatverandering.”
Gezondheid én milieu verbeteren
Als we wat beter voor de aarde zouden zorgen, helpen we daarmee ook onze eigen gezondheid, denkt hij. Neem het verlies aan biodiversiteit. “Soorten sterven momenteel uit in een tempo dat we niet hebben gezien sinds de vijf grote massa-extincties uit prehistorische tijden. Dat verhoogt de kans op pandemieën. De monoculturen in onze veehouderijen zijn de perfecte broedplaats voor nieuwe virussen. Ook wordt de grond minder vruchtbaar, waardoor de planten die wij erop verbouwen minder voedzaam worden. En we raken mogelijkheden kwijt om onze kennis uit te breiden en de medicijnen van de toekomst te ontdekken. Pakweg een derde van onze medicatie kent z’n oorsprong in de natuur – hoeveel mogelijk levensreddende medicijnen lopen we mis doordat een soort is uitgestorven voordat we de therapeutische waarde ervan hebben kunnen onderzoeken?”
Of kijk naar onze voedselproductie, die een hoop water kost en voor een groot deel van de CO2-uitstoot zorgt. “Maar het is ook zo dat het ongezondste eten, zoals ultra bewerkt voedsel en rood vlees, de meeste vervuiling veroorzaakt. Dus als we vaker plantaardig en onbewerkt eten, is dat een win-winsituatie voor zowel onze eigen gezondheid als die van de planeet.”
Leren van beren
Stenvinkel denkt dat we veel van de natuur kunnen leren. Al meer dan vijftien jaar houdt hij zich bezig met biomimetica: kijken hoe de natuur bepaalde problemen oplost en of we daar ook toepassingen voor mensen uit kunnen afleiden. “Het begon met beren in winterslaap.” Deze dieren eten, drinken en bewegen maandenlang nauwelijks, zonder dat het schade toebrengt aan hun lichaam. “Ze lijken bijvoorbeeld immuun voor aderverkalking, hebben er een soort natuurlijke vaccinatie tegen. Als we dat zouden kunnen vertalen naar een medicijn voor mensen, dat zou geweldig zijn.”
Ook zijn er dieren die heel lang leven – hoe komt dat? En waarom zijn katten (zowel grote als huiskatten) extra gevoelig voor nierproblemen? Stenvinkel is onderdeel van een onderzoeksgroep onder leiding van Leon Schurgers, hoogleraar biochemie bij de faculteit Health, Medicine and Life sciences, die net een subsidieaanvraag heeft ingediend om meer van deze ‘dierenmodellen’ te bestuderen. De twee kennen elkaar al langer; Stenvinkel was een jaar gasthoogleraar bij onderzoeksinstituut CARIM, waar Schurgers ook aan verbonden is. “Hij deed onderzoek naar vitamine K – nierpatiënten hebben daar vaak een gebrek aan, wat het risico op verkalkte aderen verhoogt.”
Interdisciplinair
Als ze de subsidie krijgen, zal het onderzoek – waar zo’n tien promovendi aan verbonden zullen zijn – waarschijnlijk onder de paraplu van het nieuwe FHML-instituut Climate HEALTH vallen, waar ook naar gezondheidsvraagstukken door de lens van klimaatverandering wordt gekeken. Daarnaast wil Stenvinkel, net als bij zijn eerdere onderzoek, samenwerken met dierenartsen, biologen, ecologen en andere disciplines. “Als we dit soort complexe problemen willen aanpakken, dan móeten we als wetenschappers met elkaar praten. We kunnen als medische professionals ontzettend veel leren van andere vakgebieden. De situatie laat zich niet vanuit één hoek oplossen. We moeten de juiste verbanden leggen.”