Dit artikel is voor het eerst verschenen op 19-03-2025.
Het begon allemaal met chocolade, een kop thee en een goede discussie met enkele vrienden (tevens collega’s) over waarom in het universitaire onderwijs de zintuigen nauwelijks worden getraind, zo staat in het voorwoord van het ruim tweehonderd pagina’s tellende Come to your senses: a senses-based learning guide. Kijken doen studenten wel, maar hoe zit het met proeven, ruiken, horen en voelen? Die krijgen na de basisschool nog amper aandacht. Een gemiste kans, aldus Sitzia en co “want het integreren daarvan in het onderwijs leidt tot contextueel, interdisciplinair en kwalitatief beter leren.” Anders gezegd: hoe meer je je zintuigen gebruikt, hoe beter je dingen oppikt en onthoudt.
“Een voorbeeld”, zegt Sitzia terwijl ze – opnieuw – druk in de weer is met kopjes thee, de chocola blijft in de la. “Ik geef een college over polyvocaliteit in musea, ofwel verschillende perspectieven op een historische gebeurtenis of onderwerp, om half negen ’s ochtends. Dan heb je gewoonlijk een groep zombies voor je neus, nauwelijks wakker of aanwezig. En dan vertel ik dat we gaan zingen. Niet één lied met z’n allen, maar ieder voor zich. Ik tel tot drie en dan mogen ze los.”
Beurs
Het resultaat? Chaos. Je hebt mensen die verschillende liedjes zingen. Je hebt mensen die weigeren te zingen. En je hebt mensen die gewoon een beetje in shock zijn, lacht Sitzia. “En dan begin ik met mijn les. We hebben het er bijvoorbeeld over hoe ik mijn macht misbruik door mijn studenten te dwingen om te zingen. Of we concluderen dat niemand hetzelfde zingt. Zo komen we tot de kern: wat werkt wel en niet bij polyvocaliteit in musea en wat gebeurt er als je niet naar elkaar luistert en je eigen ding doet. Ik garandeer je dat studenten zich die les zullen herinneren.”
Voor haar onderzoek naar zintuiglijk onderwijs kreeg Sitzia in 2021 de Comenius Leadership Fellowship, een beurs van 500 duizend euro. Ze deed met haar team bij FASoS literatuuronderzoek, ging met collega’s van enkele andere Maastrichtse faculteiten de boer op om te praten met experts, zoals dansers, koks en sommeliers, mensen die hun zintuigen dagelijks gebruiken in het werk. Zo ontstonden praktijkgerichte oefeningen, werd lesmateriaal ontwikkeld en kwam er zelfs een interfacultair keuzevak, Sharpening Your Senses, voor geneeskundestudenten (“die moeten voortdurend observeren”) en die van haar eigen faculteit.
Kleien
Dat betekent niet dat anderen niks hebben aan zintuiglijk leren, iedereen is gebaat bij een verruimde blik, wil Sitzia nog maar benadrukken. Neem die keer dat studenten – geblinddoekt – met klei een zelfportret moesten maken. Om de creativiteit te stimuleren en oplossingsgericht te denken, maar frustratie kreeg al snel de overhand. “Ze werden allemaal heel perfectionistisch, konden zich niet overgeven. Iemand maakte wat paddenstoelen. De klei was vochtig, rook naar aarde. Die paddenstoelen bleken uiteindelijk het perfecte voorbeeld van hoe een zintuiglijke ervaring leidt tot out-of-the-box denken. Dat kan ook van pas komen als je een scriptie moet schrijven, over wat voor onderwerp dan ook.”
Sitzia zette haar bevindingen en lesmateriaal online, het boek kwam erbij om “op een nog effectievere manier duidelijk te maken hoe waardevol zintuiglijk leren is”, ook voor niet-academici. In een soort stripvorm, met kleurrijke collages en tekstballonnen krijgt de lezer stapsgewijs de oefeningen uitgelegd, gemaakt door docenten en de studenten die het keuzevak volgden en aanhaakten bij andere lessen binnen het project.
Naar buiten
“Wat me is bijgebleven is dat een leerproces heel persoonlijk is, het gaat niet alleen om wat je weet of wat je studeert, maar ook om hoe je je voelt en dingen waarneemt, ervaart. Dat gaat dus verder dan het schrijven van een paper of luisteren naar een docent”, zegt Lena Orlandini, FASoS-alumna en nu in Parijs voor een master. Zij is verantwoordelijk voor de oefening Planting the seeds in het boek, over het belang van een divers ecosysteem (door verschillende plantsoorten te zaaien) en de parallel met de universiteit waar ruimte moet zijn voor verschillende standpunten en discussie. “Maastricht heeft altijd al een andere benadering van studeren gehad, mede door het probleemgestuurd onderwijs”, vult Johanna Firley aan, ook afgestudeerd aan FASoS en nu uitgevlogen naar Wenen. “Leren hoeft bij wijze van spreken echt niet alleen in een klaslokaal plaats te vinden, het is waardevol om andere plekken te zoeken. Droge teksten kunnen soms begrijpelijker worden als je er je zintuigen bij gebruikt. Studeer eens in de tuin, luister naar de natuur, ruik. Het verandert je perspectief.”
Een van de dingen die Sitzia zich nog herinnert uit het begin van het onderzoek, was het antwoord van studenten op de vraag hoe onderzoek ruikt. “Naar oververhitte computers en stoffige bibliotheken, zo werd gezegd. Ik werd er depressief van. Het werd mijn missie om ze ervan te overtuigen dat je ook leert van een bezoek aan een museum, of van spelen met geluid. Als de universiteit er klaar voor is, kunnen we het zintuiglijk onderwijs zo op poten zetten, alles ligt er.”