Laatst was ik in de ban van de toffe biografie Verrek, dat is het! over de bruuske natuurkundige Martinus Veltman. Hij werkte aan quantumdeeltjes die zelf niet waargenomen worden maar toch noodzakelijk zijn om de wereld staande te houden. Of deeltjes die niet worden gemeten ‘echt’ zijn, is interessante filosofische kost, maar in de natuurkunde telt of ze tot voorspellingen leiden die gecheckt kunnen worden en dat doen Veltmans spookdeeltjes glansrijk. Hij en zijn promovendus Gerard ’t Hooft kregen er in 1999 de Nobelprijs voor. Zo zie je maar dat ook wat je niet ziet, nodig is om de boel draaiende te houden.
Hun ontdekking gaat niet alleen op voor elektronen, protonen en leptonen, maar ook voor personen. In de academische wereld maken die overuren die veelal onzichtbaar blijven. Observant schreef eerder over de hoge werkdruk van vaste staf omdat taken structureel niet binnen de werkuren passen, het CBS rapporteerde dat de werkdruk van promovendi alleen maar toeneemt. Herkenbaar: voor velen is overwerk regel, geen uitzondering. Ook voor mij. Veel vrije tijd gaat op aan onderwijs-administratie, onderzoek zónder interruptie, e-mailwerk, en vergaderingen over subsidiekansen die vervliegen als ik schitter door afwezigheid.
Onbezoldigd, trouwens. Er schijnen overurenformulieren te bestaan, maar overwerk wordt vaak gezien als jouw eigen makelij: je zou te ambitieus zijn, geen nee kunnen zeggen, of niet efficiënt zijn. Voor je het weet word je op cursus time-management gestuurd. Maar, verrek, dát is het niet! In plaats van de huisschilder overambitieus noemen als ‘ie met 15 m2 aan verf geen 20 m2 kan sauzen, moeten we uitzoeken in hoeverre het probleem niet een gebrek aan efficiëntie, maar een teveel aan taken is. Er bestaat al een systeem dat ons verlof nauwgezet bijhoudt, maar dat toont maar de halve waarheid als overuren niet óók worden geteld. Meten wanneer we niet werken, maar niét meten wanneer we dat wel doen, geeft vertekende data van werkdruk.
Mag ik voorstellen die meting gewoon eens te doen? Zet op elke faculteit een schoenendoos met een gleuf, waar iedereen anoniem een overurenformulier in mag schuiven. Geen zorgen, vrienden van HR, er hoeft niet uitbetaald te worden, het gaat enkel om de meetwaarden hoeveel onderwijs, onderzoek en administratie in privétijd wordt gedaan. Ik durf te voorspellen dat structurele overuren hetzelfde blijken te zijn als Veltmans spookdeeltjes: ze worden niet gezien, maar zonder houdt geen universiteit zich staande.
Gideon Koekoek, universitair hoofddocent theoretische natuurkunde