Overal op de universiteit liepen de afgelopen week kandidaten voor universiteitsraad of faculteitsraden rond, die je probeerden te overtuigen op hen te stemmen. Waarschijnlijk wisten veel studenten niet eens dat er universitaire verkiezingen waren, totdat een gepassioneerde kandidaat hen aanklampte – alleen maar op hun stem te krijgen.
Omdat het kiesstelsel voor de medezeggenschap grotendeels onbekend is, is het goed mogelijk dat de kiezer zich er niet van bewust is dat die persoon z’n eigen agenda heeft, net als zijn of haar partij. Ze weten vaak niet eens hoeveel partijen er zijn en dat je voor zowel de faculteitsraad als de universiteitsraad mag stemmen. Dat gebrek aan kennis maakt van de verkiezingen een irrationele race tussen kandidaten, waar het gaat om wie zich beter positioneert en het meeste aandringt. Het maakt weinig uit of ze populairdere voorstellen dan andere kandidaten hebben of beter geschikt zijn om de studenten te vertegenwoordigen in een democratisch orgaan; de keuze van de kiezer wordt vooral bepaald door welke kandidaat hen als eerste heeft benaderd.
Gebrekkig systeem
Het is een gebrekkig systeem dat niet voldoet aan enkele kernvereisten van elke liberale democratie, zoals rationele kiezers die op goed geïnformeerde wijze kunnen deelnemen en hun invloed kunnen hebben op een verantwoordelijke instelling. Hoewel het niet onliberaal is (de UM staat immers vrije discussie toe), is het ook niet echt liberaal, omdat de kiezers geen rationele deelnemers zijn – ze krijgen niet te ruimte om zich te informeren en erover te discussiëren – maar ook omdat de medezeggenschap door het jaar geen niet echt rekenschap aflegt.
Als je de taak om te informeren over hoe te stemmen, het kiesstelsel en het belang van de verkiezingen overlaat aan partijen, wier belang niet bij educatie maar bij winnen ligt, gebeurt het nooit. Stel, je wordt staande gehouden door kandidaat 1 van partij X. Die legt je de standpunten van de partij uit, je raakt overtuigd en stemt op kandidaat 1 van partij X. Maar misschien had een andere partij je beter gelegen en had je daarop gestemd, als je dat had geweten. Of ben je het wél eens met partij X, maar sluit kandidaat 5 beter aan bij jouw opvattingen in plaats van kandidaat 1, dat weet je nu niet. Niemand die je uitlegt hoe het systeem werkelijk werkt.
Bijna geen debat
Daarnaast zijn er bijna geen debatten tussen kandidaten om hen te leren kennen en echt te kunnen vergelijken. Je kiest zonder voldoende informatie te hebben, niet rationeel, en wordt behandeld als een middel om een stem binnen te halen. Het gebrek aan inhoudelijke discussie tussen de kandidaten versterkt deze dynamiek. Natuurlijk is het mooi dat er een debat is tussen de partijen die meedoen aan de universiteitsraadsverkiezing, maar dit is niet genoeg. Ten eerste omdat je op een kandidaat stemt, niet alleen op een partij. En ten tweede omdat er op facultair niveau iets dergelijks niet bestaat. Bovendien wordt dit evenement georganiseerd door een studentenkrant (The Maastricht Diplomat) en de u-raad, niet door de Universiteit Maastricht zelf. Dit roept vragen op over hoe betrokken de universiteit is bij het waarborgen van democratische participatie.
Verantwoording afleggen
En het gaat niet alleen om participatie, maar ook om verantwoording. Wat de raden en hun gekozen leden presteren gedurende het jaar, blijft grotendeels onopgemerkt door de kiezers. Weer een reden waarom ze niet rationeel kunnen stemmen: het gebrek aan informatie is systematisch. Ook ontbreekt hierdoor democratische controle, wat de dynamiek versterkt en het systeem ondemocratisch maakt. Studenten zouden zich bewust moeten zijn van wat er gebeurt tijdens het besluitvormingsproces, niet alleen om te kunnen stemmen, maar ook in het belang van de democratie. Dat is niet alleen abstract concept: de lage betrokkenheid van studenten is schadelijk voor de universiteit als geheel. De grootste zwakte van de UM in de Times Higher Education-ranking is hoe studenten het onderwijs ervaren. Als ze meer betrokken waren, zou dat een heel ander verhaal kunnen zijn. Het is een paradox dat de UM zichzelf presenteert als dé liberale universiteit, terwijl zij er niet in slaagt werkelijk democratisch te zijn.
Maialen Iglesias Alfageme, FASoS-student en kandidaat tijdens de laatste universitaire verkiezingen voor NovUM