Uit alle hoeken en gaten diepte hij ze op, van een poster (om studenten te werven) tot een troffel (gebruikt om de eerste steen te leggen voor het scannergebouw aan de Oxfordlaan 55) en de baton van de dirigent van het Universiteitskoor. Sommige voorwerpen bleken al langere tijd aan het oog onttrokken, lagen te verstoffen op zolders van faculteiten of in donkere kelders. Neem het tafeltje waaraan koningin Juliana in 1976 plaatsnam om haar handtekening te zetten onder de oprichtingsakte van toen nog de Rijksuniversiteit Limburg. Pas sinds een jaar of tien jaar heeft het weer een ereplaatsje in de rechtenfaculteit, daarvoor stond het ergens in een vergeten hoekje. Het tafeltje haalde de selectie voor het boek overigens niet, de stoel waarop de vorstin zat wel.
Bart Zwegers met een maquette van de Palmzaal, de collegezaal bij de School of Business and Economics die werd ontworpen door architect Jo Coenen
Foto: Ellen Oosterhof
En zo moest Zwegers wel meer keuzes maken gedurende de twee jaar dat hij zich bezighield met het samenstellen van het jubileumboek ter ere van het halve eeuwfeest van de universiteit. Het resultaat is Vijftig - 120 pagina’s dik, gestoken bordeauxrode kaft, gevuld met grote foto’s van allerlei objecten en hun verhalen. Het is weer eens wat anders, beaamt Zwegers. “Voorwerpen zijn een heel goede manier om verhalen te vertellen en het verleden tastbaar te maken, het wordt zo invoelbaar voor veel mensen”, legt hij zijn keuze voor de vorm en inhoud uit.
“Tien jaar geleden, bij het veertigjarig bestaan, is de geschiedenis van de universiteit al beschreven aan de hand van gesprekken met pioniers, de mensen die destijds de oprichting hadden meegemaakt. Dat kwam ook voort uit een soort urgentie, het was misschien wel een laatste kans om ze te kunnen spreken en zo het immateriële erfgoed vast te leggen. Ik vond het niet passend om dat nog een keer te doen.”
Behapbaar
Origineel is zijn idee misschien niet, weet Zwegers, maar aansprekend is het wel. Geef maar toe, wie al bladerend uitkomt bij een foto van een prullenbak, is direct nieuwsgierig. Een blauw exemplaar is het, met de tekst ‘Rijksuniversiteit Limburg’ erop gestempeld, een perfect haakje om het verhaal van het prille academische begin - en de door sommigen gehate huisstijl - aan op te hangen. Daar dook Zwegers, zoals bij alle voorwerpen die hij opdiepte, de papieren archieven voor in. Soms ellenlange geschiedschrijvingen bracht hij terug tot behapbare verhalen.
Verwacht overigens niet dat je een boekwerk in handen krijgt dat chronologisch afpelt hoe de onderwijsinstelling in de Limburgse hoofdstad zich heeft ontwikkeld, haast de conservator zich te zeggen. En hij heeft echt niet heel precies per jaar een bijzonder object uitgezocht. “De gemiddelde persoon in West-Europa bezit 10 duizend objecten, zo is ooit beschreven in een boek over kapitalisme. Ga maar na wat dat betekent voor een universiteit met meer dan 20 duizend studenten en zo’n vijfduizend medewerkers. Dan heb je het over miljoenen voorwerpen.” Daar een selectie uit maken, betekent ook soms het eigen gevoel laten spreken. “Er zit wat persoonlijke voorkeur in.”
Het masker van Jacques Chirac dat gebruikt werd in het ‘barlab’ van de faculteit psychologie en neurowetenschap
Bijna de stekker eruit
Maar helemaal alleen stond Zwegers er ook niet voor. Hij raadpleegde collega’s, oud-collega’s, alumni en gebouwenbeheerders om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van de universitaire historie en alles en iedereen die er een rol in heeft gespeeld. Zo is een voorpagina van universiteitsblad Maffius te zien, de voorloper van Observant, komt de lezer de ambtsketen van de rector magnificus tegen en wordt aan de hand van een ‘roeipaal’ (de informele term die studenten gebruiken voor een roeiriem) van Saurus de geschiedenis van de Maastrichtse studentensport ontrafeld. Ook een coronalint met het logo van de UM dat herinnert aan de wereldwijde pandemie die enkele jaren geleden het dagelijks leven stillegde, heeft een plekje gekregen. Net als het borstbeeld van Arie Pais, de minister van Onderwijs die in 1978 nog liet onderzoeken of de universiteit niet beter kon worden opgeheven – hij betwijfelde het wetenschappelijk niveau in Maastricht.
En dan is er nog die vreemde eend in de bijt, genummerd als object nummer 44 in het boek: het masker van Jacques Chirac, die van 1995 tot 2007 president was van Frankrijk. Wat was zijn connectie met Maastricht? “Het is het gekste voorwerp dat ik tegenkwam”, lacht Zwegers. Het werd gebruikt in het zogenoemde ‘barlab’ van de faculteit psychologie en neurowetenschap, een laboratorium ingericht als bruine kroeg om experimenten te doen met alcoholgebruik of sociale interactie. Tijdens een onderzoek naar dissociatieve amnesie, het fenomeen waarbij mensen na een traumatische gebeurtenis beweren dat ze zich bepaalde details niet meer kunnen herinneren, moesten deelnemers een ‘moordenaar’ in het café neerslaan. “Met een biljartkeu. Die moordenaar was een levensgrote pop met het masker van Chirac, vraag me niet waarom.”