Coen Hemker (1934, Amsterdam) begon met flinke tegenzin aan de studie biochemie. Hij wilde namelijk kinderarts worden, kon goed met kinderen overweg. Misschien omdat hij thuis al dikwijls voor zijn vier jongere broers had gezorgd. “Mijn moeder had het aan haar hart, en mijn vader was meer een lastige, oudere broer die vooral belangstelling had voor zijn hobbies. Hij is overigens op zijn zeventigste bij mij gepromoveerd. Mijn jongste broer was 14 jaar jonger. Toen is ook mijn liefde voor koken ontstaan, ik heb zelfs nog een kookboek geschreven.”
Het was de Amsterdamse kinderarts Simon van Creveld die hem aanraadde om eerst een jaar biochemie te doen. “Het ging lekker. Ik deed mijn best en op zeker moment zei mijn begeleider: ‘Als je nog een jaar blijft, kun je promoveren.’ Dat aanbod kon ik niet afslaan, ook omdat ik inmiddels had geproefd aan het avontuur van onderzoek doen. Ik raakte eraan verslaafd, was steeds weer nieuwsgierig naar de uitkomst. In feite ben je in gesprek met het materiaal, met de natuur.”
Na een korte baan als kinderarts in opleiding (“niet mijn stiel, een stuk minder boeiend dan het onderzoek”) solliciteerde hij voor de functie van onderzoeker op de hemostase en trombose-afdeling in het academisch ziekenhuis in Leiden. En werd aangenomen. “Voor een training kwam ik in Oxford terecht, in het wereldberoemde lab van Robert Gwyn Macfarlane. Op zijn kamer hing een bord met de tekst: ‘Science is difficult but people are impossible.’”
Klinkt niet als een grote mensenvriend maar dat was hij juist wel. “Macfarlane was uiterst vriendelijk, kon op een prettige afstand naar de wereld en zichzelf kijken. Hij was als een vaderlijke vriend voor me. Ik heb een keer een paar weken op zijn boerderij buiten Londen gelogeerd. Hij had een grote verzameling Japanse zwaarden die hij met eindeloos geduld opwreef.”
Macfarlane (1907-1987) had - gelijktijdig met een Amerikaan - de basistheorie opgesteld over bloedstolling. “Simpel gezegd hield die theorie in dat bloedstolling het gevolg was van een reeks opeenvolgende factoren, van enzymen elkaar een voor een activeerden. Maar ik had daar mijn twijfels bij: het laatste enzym in de reeks had volgens mij een ‘hulpje’. De Amerikaan moest er niets van weten, maar Macfarlane was meteen bereid om mijn twijfels te onderzoeken. Kijk, zo behoor je wetenschap te bedrijven. Mijn twijfels werden bewaarheid en we schreven samen een artikel voor Nature. Ik als eerste, hij als laatste auteur. Een van mijn broers stond er ook met zijn naam in. Die studeerde toen wiskunde en had geholpen met de ingewikkelde berekeningen achter de enzymkinetica.”
Waarom wordt een onderzoeker in hart en nieren dan rector (in 1982)? “Om het onderzoek salonfähig te maken aan de UM. Het gold hier haast als een illegale activiteit. Iedereen was gefixeerd op onderwijs. Ik had sterk de indruk dat Tans en Baeten (toenmalig burgemeester, red.) zich pas tijdens de eerste oriënterende gesprekken, waar ik ook bij zat, realiseerden dat een universiteit ook onderzoek doet. Een half jaar na mijn rectoraat belde het ministerie. Of ik collegevoorzitter aan de UM wilde worden. Daar heb ik toen voor gepast. Ik was veel te blij om terug te zijn in mijn lab.”
Macfarlane verhuisde na zijn pensioen naar het noorden van Schotland. Hemker is de man met zijn hele gezin gaan opzoeken. “Regent het hier niet constant, vroeg ik hem. Hij zei: ‘Usually, the weather is good and if it is not good it at least is interesting.’ Heerlijk. De meeste dingen in dit leven zijn net als het weer in Schotland. Dat was ook mijn motto als rector. Meestal liepen de zaken voorspoedig aan de UM, maar als het mis ging, vond ik dat boeiend.”