Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Het enige doelpunt dat ik ooit heb gemaakt, was in eigen doel”

“Het enige doelpunt dat ik ooit heb gemaakt, was in eigen doel”

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes

Afscheid prof. René de Groot

Prof. René de Groot gaat met pensioen. In 1981 zette hij voor het eerst voet op Maastrichtse bodem om met een aantal collega’s een juridische faculteit op te zetten. De Groot is een expert in het nationaliteitsrecht, maar wie iets wil weten over tuinieren, capes en kunst mag ook bij hem aankloppen. Vrijdag 14 oktober houdt hij zijn afscheidsrede in de Sint Janskerk.

“Hebt ge goesting in een tas koffie?” Het beetje Antwerps dat René de Groot (1951) nog spreekt, komt er met luid gelach uit. België is een land dat emotioneel dichtbij hem staat en waar hij graag komt, vertelde De Groot eerder in Observant. Zijn moeder verhuisde op haar zesde met “bonmama” naar België, maar kwam later terug naar Nederland waar ze trouwde en kinderen kreeg. “Ze sprak Vlaams met me toen ik klein was, maar ik heb dat afgeleerd.” Op school in Stadskanaal, in de provincie Groningen, verstond men er namelijk niets van.
Het had niet veel gescheeld of hij was na zijn gymnasium geschiedenis gaan studeren. “Maar ja, ik dacht: ‘Dan ben ik klaar op mijn 21e en moet ik les gaan geven aan een klas ongeïnteresseerde scholieren. Bovendien was er toen een overschot aan leraren. Mijn vader zat in de verzekeringswereld; mij leek het wel aardig om iets met het verzekeringsrecht te doen.” Het werd rechten in Groningen, hoewel Antwerpen, waar bonmama woonde, ook even ter sprake kwam. “Dat plan veegde mijn vader van tafel”, zegt hij. “Veel waardering was er niet voor een rechtenstudie in het buitenland.”

Zorro
De Groot is een kenner van het nationaliteitsrecht. Het vakgebied, vooral kwesties rondom dubbele nationaliteiten, had al zijn aandacht in zijn tienerjaren. “Ik had drie tantes in België wonen. Een van hen had een dubbele nationaliteit, een andere had haar Belgische nationaliteit verloren na haar huwelijk met een Nederlander. Ze noemde zichzelf staatloos, omdat het lastig was erkend te worden als Nederlandse. De derde was getrouwd met een Belg en dus Belgische, maar mocht niet stemmen.”
Zijn allereerste publicatie ligt opgeborgen in een antieke boekenkast op zijn kamer. Alles is keurig gerangschikt: eigen werk in het midden, proefschriften van promovendi rechts en bijdrages aan de linkerkant. Aan de kapstok hangt een groene cape: zijn eerste. Het is het kledingstuk waar De Groot om bekend staat. “Die groene heb ik ergens in 1983 of ‘84 in het middelste straatje tussen de Markt en de Grote Staat gekocht, ik zag ‘m in een etalage hangen, zo mooi, en Hildegard zei: ‘Waarom pas je niet?’ Toen ik er voor de eerste keer mee op de faculteit kwam, zei een collega: ‘Wow, ik heb er ook een aan gehad, maar ik heb het toch niet aangedurfd.” Inmiddels heeft hij een aardige collectie. En ja, hij weet dat het enigszins excentriek is, “mensen roepen af en toe Zorro. Maar dat is dan maar zo”.
Terug naar zijn eerste publicatie die op tafel ligt, het gaat over de gelijke behandeling van mannen en vrouwen in het nationaliteitsrecht. Hij schreef het aan de universiteit van Münster waar hij met een beurs van de Duitse regering na zijn afstuderen in 1973 terechtkwam. “Duitse advocaten en politici discussieerden erover, ik was gefascineerd.” Dat hij overtuigd is van die gelijkheid bleek wel toen hij in 1982 trouwde met Hildegard Schneider, nu decaan van de rechtenfaculteit. Hij had haar bijna twee jaar eerder ontmoet tijdens een promotiediner in Duitsland. “Ik vond dat zij na ons huwelijk gewoon Schneider kon blijven heten. Maar dat was nogal een issue. Hildegard is Duitse en in het Duits recht was het in het beginsel zo dat de vrouw automatisch de naam van de man kreeg.” Er was al contact geweest met het ministerie en het consulaat in Amsterdam, zodat Schneider toch haar eigen naam kon houden na het huwelijk in Nederland. Maar toen het echtpaar enige tijd later bij de Duitse consul – toen nog aan de overkant van de rechtenfaculteit – op bezoek ging om Schneiders paspoort te verlengen, kregen ze de wind van voren. “Ik weet niet meer waarom, maar het was een van de weinige keren dat ik een jeans droeg.” De ambtenaar weigerde het te verlengen op de naam Schneider. Maar hij had de verkeerde voor zich: De Groot was op de hoogte van de Duitse nationaliteitswet. “Ik verwees naar paragraaf 25, lid 2. Hij noemde het een truc, ik toepassing van de wet. Uiteindelijk wil hij een juridisch advies van een hoogleraar internationaal privaatrecht. Ik zei: ‘Dat ben ik’. Hildegard en ik hebben pret gehad!”
Hoewel De Groot al in Groningen verknocht was geraakt aan de wetenschap, begon hij zijn promotietraject pas in Maastricht. “In het recht was promoveren lange tijd geen traditie. De Groningse Christiaan Brunner was ook zonder doctorstitel benoemd. Zijn jarenlange praktijkervaring als advocaat telde vooral. Ik dacht lange tijd, en dat klinkt misschien een beetje arrogant: ‘Ik word ook wel zonder een promotie hoogleraar.’” De Groot promoveerde niet als menig jurist in het Nederlands, maar in het Duits: Staatsangehörigkeitsrecht im Wandel. “Ik wilde een nieuwe stap zetten. Duits is vreselijk lastig, maar het was destijds de vreemde taal die ik het vloeiendst sprak. Hildegard en ik hebben altijd Duits gesproken, dus dat ging redelijk goed. Hildegard heeft er kritisch naar gekeken en dat doet ze overigens nog regelmatig als ik artikelen schrijf, in welke taal dan ook. Ze heeft altijd veel op te merken”, zegt hij lachend. “Niet alleen grammaticaal, maar ook qua stijl en inhoud.”

Van Basten
De Groot gaat discussies niet uit de weg. Integendeel. Zijn naam dook op in de media toen het ging over het plan om teruggekeerde jihadstrijders hun Nederlands paspoort af te nemen – “onrechtvaardig en je exporteert risico’s naar het land van hun andere nationaliteit”. Maar ook toen bleek dat voormalig VVD-politica Ayaan Hirsi Ali bij aankomst in Nederland had gejokt over haar naam en geboortedatum – “we moeten niet al te strikt met identiteitsfraude omgaan”. En, niet te vergeten, oud-minister Verdonk die een stokje stak voor de versnelde naturalisatie van de Ivoriaanse profvoetballer Salomon Kalou.
“Rita Verdonk? Oh gut, oh gut”, reageert De Groot. Verdonk zat in het tweede kabinet-Balkenende (2003-2006). “Haar voorstellen maakte het mensen héél lastig om Nederlander te worden. Maar met de zaak Kalou maakte ze het echt bont.” De voetballer diende een verzoek in tot versnelde naturalisatie maar Verdonk weigerde steevast het in te willigen. De Groot trad als getuigedeskundige op in deze zaak. “Ik kreeg een telefoontje van zijn advocaat en sprak daarna ook meermaals met bondscoach Marco van Basten. Ik heb helemaal niets met voetbal”, grinnikt hij, “ik heb als kind één keer een doelpunt gemaakt voordat ze me hadden uitgelegd in welk doel ik moest trappen. Dat was dus in eigen doel. Hilarisch. Maar daar dachten mijn klasgenoten anders over.” Kalou heeft uiteindelijk niet mee kunnen doen aan het wereldkampioenschap voetbal in de zomer van 2006, “en dat is echt heel spijtig. We hebben hem stiekem de naturalisatietoets laten maken, omdat Verdonk erop hamerde dat hij die moest halen. Kalou had een of twee fouten te veel. Ik herinner me dat hij niet wist waar hij een bijstandsuitkering moest aanvragen. Nou, dat wist ik ook niet!”
Onder Verdonk waren er verhitte debatten, maar de dubbele nationaliteit is nog steeds een onderwerp waar Nederland “als een van de weinige Europese landen” moeite mee heeft. “Het is de invloed van rechtse partijen.” Ook het naturalisatieproces is streng, meent De Groot. Als buitenlander moet je vijf jaar, zonder onderbreking, legaal in Nederland hebben gewoond voordat je naturalisatie kunt aanvragen. Komt er een kink in de kabel, dan begint het circus opnieuw en moeten er weer vijf jaar voorbijgaan. Er ligt nu een wetsvoorstel bij de Eerste Kamer waarin die termijn is verlengd tot zeven jaar.

Turkmenistan
Waar hij trots op is? Op zijn werk als adviseur voor VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Behalve naar georganiseerde expertmeetings over nationaliteitskwesties werd De Groot ook wel eens ad hoc naar landen gestuurd. Zijn reis naar Turkmenistan staat hem nog bij. Hij stond er voor een zaal met vertegenwoordigers van ministeries, militairen, mensen van het parlement en de geheime dienst. “Of zoals tegen mij werd gezegd: ‘Ben niet verbaasd als niemand een vraag stelt, ze komen in de pauze naar je toe want de geheime dienst zit er ook en niemand weet wie daarvan is.’ Ik was er samen met een collega uit Slovenië op uitnodiging van de minister van Immigratie.” Aan de grens werd ernstig getwijfeld over hun uitnodiging. “We hadden een brief bij ons, maar ze vonden het hoogst verdacht.” Uiteindelijk heeft het bezoek geloond: Turkmenistan ratificeerde het verdrag van 1961 – het beperken van staatloosheid waarmee je je als land verplicht om mensen die staatloos zijn een nationaliteit toe te kennen – en paste de wetgeving aan.
Voorlopig loopt De Groot nog rond op de faculteit. Hij heeft nieuwe promovendi en werkt aan een toolbox voor het nationaliteitsrecht. Voor ieder die als professional met het vakgebied in aanraking komt, probeert De Groot “per grond van verwerving of verlies van de nationaliteit precies aan te wijzen welke richtlijnen wereldwijd gelden”.
Maar er is meer in zijn leven. Er zal ook tijd moeten zijn voor museabezoeken en tuinieren – iets dat hij al als kind leuk vond. “En ik droom over het schrijven van een boek over etnografica. Buiten-Europese kunst: ik ben er dol op.”

Gerard-René de Groot (1951) is getrouwd met Hildegard Schneider, vader van zoon David (28) en dochter Sophia (23) en woont in Maastricht.

  • Studie rechten aan de Rijksuniversiteit Groningen, afgerond in 1973
  • Westfälische Wilhelmsuniversität Münster, 1973-1974
  • Docent privaatrecht Rijksuniversiteit Groningen, 1974-1982
  • Docent (internationaal) privaatrecht en rechtsvergelijking Universiteit Maastricht, 1982-1988 
  • Hoogleraar rechtsvergelijking en internationaal privaatrecht, benoeming in 1988

 

 

Conferentie The future of nationality law, donderdag 13 en vrijdag 14 oktober/ afscheidsrede René de Groot, vrijdag 14 oktober, 16 uur, Towards a toolbox for nationality legislation, Sint Janskerk

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: