Teruggaan naar zijn geboorteland om te vechten? Nee, dat is masterstudent Volodymyr Lotushko (31) niet van plan. De in Oekraïne tot arts opgeleide Lotushko doet wat hij kan vanuit Maastricht. Zo werkt hij als vrijwilliger voor Oekraïense media: “Ik vertaal hun artikelen in het Engels.” Daarnaast schiet hij een team van een Oekraïense gezondheidsinstantie te hulp dat oorlogsmisdaden documenteert. “We verzamelen artikelen, foto’s en video’s uit de media en Telegram over Russische aanvallen op de gezondheidssector, zoals bombardementen op ziekenhuizen of zoals laatst op een kraamkliniek in Marioepol. Het dient als bewijs en kan gebruikt worden door het Internationaal Strafhof in Den Haag. Telkens wordt vermeld wat er is gebeurd, wat de schade is, hoeveel mensen er gewond zijn geraakt, hoeveel doden, et cetera. Het is veel werk, maar ik doe het graag. Het is belangrijk.”
Beurs
Lotushko kwam in september 2021 naar Maastricht. Klaar om zijn horizon te verbreden. Hij had in zijn geboorteland drie jaar als huisarts gewerkt en vervolgens een paar jaar als “staatsexpert” voor het ministerie van Volksgezondheid. Met een beurs van een Oekraïense liefdadigheidsinstelling kreeg hij de kans verder te studeren: het werd de eenjarige master Governance and Leadership in European Public Health aan de Universiteit Maastricht. “Ik voel me verplicht het af te maken.” Bovendien kreeg hij vanuit ‘de sponsor’ bericht dat men ondanks de oorlog ervanuit gaat dat de studenten doorgaan met hun opleiding.
Maar lukt dat, doorgaan? “Inmiddels wel.”
Zussen
“Mijn vader woont in Dubrovytsya, een stadje in het noordwesten, dichtbij de grens met Belarus. Het is er relatief rustig. Hij is buschauffeur en de busmaatschappij denkt erover om de ritten weer op te starten.” Ook zijn twee zussen zijn nu veilig. “Zij zijn gevlucht.” De jongste woonde tien kilometer van een militaire basis vandaan, doelwit van de Russen en daarom gevaarlijk. De oudste zat een week in een schuilkelder vanwege de gevechten en bombardementen op vliegveld Hostomel, nabij Kiev. Haar huis ligt maar zo’n 12 kilometer van de hoofdstad vandaan. “Pas vorige week is ze, totaal uitgeput, ingetrokken bij mijn jongste zus in een gehuurd huis in Vinnytsia, in het midden van het land. Ze kunnen er zonder veel gevaar doorgaan met hun leven en bijvoorbeeld hun boodschappen doen. Mijn jongste zus mag haar stage voortzetten in het plaatselijke ziekenhuis, als handreiking aan gevluchte landgenoten.”
500 berichten
Terug naar 24 februari, de eerste dag van de oorlog. Hoe is Lotushko die dag doorgekomen? “Ik had vrij, moest studeren voor het examen de volgende dag. Rond acht uur ’s ochtends zag ik op Telegram meer dan 500 berichten van vrienden, oud-studiegenoten en familie. Ze vertelden dat het was begonnen. Ik ben overal informatie gaan zoeken en bekeek de video van Poetin waarin hij ‘de speciale militaire operatie’ aankondigt. Ik was in shock, heb meteen mijn vader en zussen gebeld [zijn moeder is in 2013 overleden, red.]. Ik was boos, verdrietig, maar ook gefrustreerd, ik wist niet wat te doen. Het voelde surrealistisch, alsof ik naar Syrië keek, niet naar míjn land.”
Kerncentrales
Tijdens een bijeenkomst over de Russische invasie op de faculteit Arts and Social Sciences, vorige week dinsdagavond, vertelde een Oekraïense alumna over haar grootste angst: dat over een paar weken de oorlog in Oekraïne normaal wordt voor de rest van de wereld en de aandacht ervoor zal verslappen. Denkt Lotushko er hetzelfde over? “Nee. De oorlog heeft vergaande consequenties. Economisch, voor de hele wereld, maar wat te denken van de vele vluchtelingen? Die wijken nu nog uit naar Polen, Roemenië, Hongarije en Tsjechië, maar op den duur kan de hele Europese Unie er niet omheen. Om het nog maar niet te hebben over de kerncentrales die worden aangevallen of al onder controle staan van de Russen. Dat is niet alleen gevaarlijk voor Oekraïne.”
Russen
Met Russische medestudenten heeft hij nog niet gesproken. Hij zit er ook niet op te wachten, geeft hij eerlijk toe. Natuurlijk, zoals zovelen vindt Lotushko dat Poetin de aanstichter is, de man die “denkt dat hij alles kan doen, die nergens bang voor is, maar tegelijkertijd steunt 60 procent van het Russische volk hem. Ook zij zijn verantwoordelijk voor zijn daden. Als iemand iets aan deze oorlog kan veranderen, zijn het de Russen zelf. Het volk moet in opstand komen. En zeker, ik begrijp dat ze bang zijn, lees dat er al duizenden zijn opgepakt tijdens demonstraties, maar de Oekraïners hebben ook met gevaar voor eigen leven geprotesteerd in 2014. Men keerde zich tegen de pro-Russische president Janoekovitsj en ging massaal de straat op. Het werd gewelddadig, er werd zelfs geschoten. Maar uiteindelijk is Janoekovitsj wel vertrokken.”
Wederopbouw
In september hoopt Lotushko klaar te zijn met zijn studie en terug te keren naar Oekraïne. “Mensen als ik zijn er nodig, mensen die hun expertise kunnen inzetten voor de gezondheidszorg. We moeten gaan werken aan de wederopbouw.” Wederopbouw? Dat klinkt héél optimistisch. “Klopt, ik heb hoop. De oorlog zal niet jaren duren. Hooguit een paar maanden, denk ik. De Russen zullen zich terugtrekken. Poetin zal inzien dat zijn plan niet werkt.”