Onlangs spuide Wim Groot in een Observant-column zijn ongenoegen over zijn alma mater, de Universiteit van Amsterdam, waaraan hij wel eens geld doneert. De UvA heeft het collegegeld voor Oekraïense vluchtelingstudenten per 1 september 2023 drastisch verhoogd, dit in tegenstelling tot onder andere de Universiteit Maastricht. Eerstejaars betalen er nu niet meer het ‘normale’ collegegeld van 2314 euro, maar het instellingscollegegeld dat op kan lopen tot wel vijftienduizend euro. En dat in een tijd, zo betoogde Groot, dat Oekraïense wetenschappers door de Russische invasie steeds meer in een isolement belanden - buitenlandse onderzoekers zijn huiverig om naar hen af te reizen - en zij vaak maar moeilijk aan onderzoek toekomen. Niet alleen door stroomuitval of luchtalarm, maar ook door de psychische belasting die een leven in oorlogstijd met zich meebrengt. Boos liet hij zijn lezers weten: “Aan deze principeloze en louter op geldbeluste universiteit wil ik nooit meer geld geven.” Maar ook: “Ik reis de komende maand naar Kyiv om een paar colleges te geven.”
“O, mijn god”
Nee, hij was niet bang toen hij in Polen de trein naar Oekraïne nam. “Maar toen mijn medepassagier zei dat ze me moedig vond omdat ik naar Kyiv afreisde, dacht ik wel even: O, mijn god.” Hij heeft zich niet onveilig gevoeld. “De stad wordt goed verdedigd, in Charkiv of Odessa is de dreiging veel groter.” De oorlog is in de hoofdstad niet echt zichtbaar, legt hij uit. Behalve dan op het Maidanplein waar de op de Russen buitgemaakte tanks en ander materieel staan uitgestald. “En natuurlijk de wand met foto’s van gesneuvelden.” Verder komen in elk gesprek de zorgen over de komende winter aan de orde: zal er net als vorig jaar op gezette tijden geen electriciteit beschikbaar zijn, hoe zit het met internet, blijft dat in de lucht, en hoe staat het met de verwarming? “Wat mij in die gesprekken opviel is het vertrouwen in het leger. In het Westen bestaat twijfel of het de Oekraïeners zal lukken om de Russen te verslaan. Komt er een doorbraak? Slaagt het offensief? Als ik dat aankaartte, toonden mijn gesprekspartners zich standvastig en overtuigd: we gaan winnen, verliezen is geen optie want dan wordt het hele land een groot Boetsja.”
Zestien gesneuveld aan het front
Tijdens de opening van het academisch jaar van de National University of Kyiv-Mohyla Academy, half oktober, stond men stil bij de zestien omgekomen studenten en stafleden. Gesneuveld aan het front. Ook het ‘gewone’ universitaire leven is niet meer zoals voorheen, weet Groot. Het aantal studenten dat naar een college kan komen, is beperkt (net zoveel als er plaatsen in de schuilkelder zijn), het onderwijs is deels online omdat een aantal docenten naar het buitenland is gevlucht, en buitenlandse studenten (een inkomstenbron) zijn geheel afwezig. En dan is er nog de economie die sinds 2022 enorme klappen heeft gekregen waardoor de overheid op alles bezuinigt, behalve op defensie, daar stijgen de uitgaven juist flink. “Het salaris van docenten is enorm gezakt. Nu schommelt het rond de 120 euro, voor de oorlog begon was het al geen vetpot en kreeg men tussen de 500 en 600 euro. Een gemiddelde lunch in een café of restaurant kost zo’n vijftien euro, dan weet je dat ze niet kunnen rondkomen. Mensen hebben daarom vaak een tweede of zelfs derde baan om het hoofd boven water te houden. Dat alles heeft gevolgen voor de kwaliteit van het onderwijs. Het was al minder dan bij ons, maar nu zie je het niveau verder zakken.”
Steentje bijdragen
Des te belangrijker is het dat buitenlandse wetenschappers hun steentje bijdragen, vindt Groot, bijvoorbeeld door gastcolleges en samenwerking op het gebied van onderzoek. Zelfs kwam hij twintig jaar geleden voor het eerst in Oekraïne voor het opzetten van een master Health Care Management. “Ik deed dat samen met onder anderen mijn Maastrichtse collega’s Henk van Berkel en Tom Kuipers. Wij hebben Maastrichts onderwijsmateriaal aangepast aan de lokale situatie. Het geld kwam van de George Soros Foundation die universiteiten uit West- en Oost-Europa met elkaar in contact wilde brengen.”
In 2004 kreeg hij een eredoctoraat van de Kyivse universiteit en inmiddels zijn een aantal Oekraïeners bij hem gepromoveerd of gaan promoveren, doet hij onderzoek met bijvoorbeeld collega’s uit Ternopil en Charkiv, en werkt hij met subsidie van het Zwitserse Agency for Development and Cooperation (Medical Education Development Project: geld voor hervorming van het medisch onderwijs én onderzoek in Oekraïne) onder andere aan het updaten van de module Health Economics van het inmiddels twintig jaar oude mastercurriculum. “Ik heb een aantal video-colleges opgenomen, er zijn online Q&A-sessies, maar ik wilde de eerste colleges bij de start van het nieuwe academisch jaar live geven.” Daarnaast organiseerde hij in het kader van de hervorming van het medisch onderwijs afgelopen zomer een studiereis voor medische opleiders naar Maastricht.
Europese Unie
Wat het gezamenlijke onderzoek naar onder andere de communicatievaardigheden van medische studenten betreft: dat vordert heel langzaam, zegt Groot. “Ze hebben teveel andere zaken aan hun hoofd.” Maar zijn collega’s stellen het contact op prijs, “het geeft hen het gevoel dat het ‘gewone’ academische leven toch nog doorgaat. Ze zouden erg geholpen zijn als we onze kennis willen delen over onderwijs en onderzoek. Niet alleen in mijn vakgebied, maar in alle wetenschapsgebieden. Nu, maar vooral straks als de oorlog voorbij is en ze hun ambitie om aan te sluiten bij de Europese Unie willen waarmaken. Het onderwijsniveau zal omhoog moeten en ook op organisatorisch gebied is onze kennis nuttig. Los daarvan is materiële hulp welkom, denk aan alle zaken die wij niet meer nodig hebben: van bureaustoelen tot medische apparatuur tot onderwijsmateriaal. Bij hen is bijna alles oud en versleten.”
Handjevol
Hij is niet de enige UM’er die banden heeft met Oekraïne, maar het gaat zover hij weet om een handjevol mensen. Wie zich niet laat afschrikken door de lange reis en het gevaar voor lief neemt (“er is enig risico, het is niet echt groot maar je kunt het niet uitsluiten”), kan zich melden bij Wim Groot.