Centraal staat de vraag wat het internationaal recht over de oorlog in Gaza te zeggen heeft. Twee Maastrichtse specialisten – universitair hoofddocent Fabián Raimondo en universitair docent Wim Muller – gaan daarop in. Hoe zit dat nou precies met ‘recht op zelfverdediging’ en ‘recht op zelfbeschikking’? Wie of wat heeft daar recht op en wanneer? Wanneer spreek je van een staat en wat mag die wel en niet doen in tijden van oorlog? En wat is het verschil tussen het Internationaal Strafhof en het Internationaal Hof van Justitie , die zich toch beide over deze oorlog buigen?
Genocide?
Het eerste is niet aan de VN verbonden en oordeelt over daden van individuele mensen; het tweede hoort bij de VN en oordeelt over de daden van staten, legt Raimondo uit. Bijvoorbeeld over de recente beschuldiging van Zuid-Afrika aan Israëls adres dat dat land genocide pleegt in Gaza, iets dat ook pro-Palestijnse studenten in Maastricht tijdens demonstraties steeds herhalen. Juridisch ligt dat nog niet zo eenvoudig, zegt Raimondo: genocide is erg moeilijk te bewijzen. “Je moet niet alleen aantonen dat er leden van een religieuze, nationale, etnische of raciale groep zijn vermoord, maar dat ze zijn vermoord om die groep deels of geheel te vernietigen.”
En wie dat beoogt, zal daar niet zo snel bewijs van achterlaten, merkt Muller op. Hij ziet weliswaar aan beide kanten van het conflict mensen met “een genocidale mindset, maar je moet hun hate speech aan specifieke daden kunnen koppelen”. Dat maakt het ook lastig om de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023 als genocidaal aan te merken, ook al maakt die groep er geen geheim van Joden te willen doden. Wel was daar “zeker sprake van oorlogsmisdaden en waarschijnlijk van misdaden tegen de menselijkheid”, denkt Muller. En ook dat, benadrukt Raimondo, zijn ernstige misdaden, die bovendien eenvoudiger te bewijzen zijn.
Tandeloze tijger
Maar toch, vraagt iemand uit het publiek zich af: is het internationaal recht uiteindelijk geen tandeloze tijger in een wereld waarin het recht van de sterkste geldt? Raimondo vindt van niet: het Internationaal Hof van Justitie behandelt steeds meer zaken, en als er een bindend, definitief vonnis ligt, houden staten zich daar volgens hem vrijwel altijd aan. Muller is het met hem eens: “We zijn beter af dan 50 jaar geleden, er is langzaam vooruitgang. Al helpt dat”, geeft hij toe, “mensen die nu lijden niet.”