Plat praten op de peuterspeelzaal

Plat praten op de peuterspeelzaal

Serie: De maatschappelijke impact van UM-onderzoek

29-05-2024 · Wetenschap

Een publicatie in Nature of The Lancet lijkt tegenwoordig minder belangrijk dan de maatschappelijke impact van de bevindingen. Wat heeft onderzoek aan de UM in de afgelopen jaren teweeggebracht? Deze week: een studie die de Zuid-Limburgse kinderopvang overhaalde om dialect met kinderen te gaan praten.

Limburgs dialect is hip en cool. De helft van de jongeren (onder de 35 jaar) appt in het ‘plat’, zo bleek eind 2022 uit een peiling van de regionale dialectvereniging Veldeke onder ruim duizend ondervraagden. Er bestaat zelfs een Limburgs toetsenbord voor de mobiel, en een gratis digitaal woordenboek met 135 duizend dialectwoorden uit onder meer Maastricht, Sittard en Venlo.

Toch spreken steeds minder Limburgers plat, zegt Leonie Cornips. Al jaren hamert de Maastrichtse hoogleraar taalcultuur in Limburg op de meerwaarde van de regionale taal in het basisonderwijs en op peuterspeelzalen. Volgens Cornips is de tijd rijp om korte metten te maken met het aloude idee dat het dialect funest is voor de beheersing van het Nederlands.

Genadeklap

Dat dit idee niet klopt, bleek al uit een van haar eerste studies, waarin ze onderzocht of de Nederlandse woordenschat van kinderen die met Limburgs opgroeien, kleiner is. Dit deed ze met behulp van plaatjes van dieren en objecten uit het dagelijks leven, die ze 128  kinderen tussen zes en acht jaar voorschotelde. Hun woordenschat bleek net zo groot. Zelfs iets groter dan het landelijk gemiddelde, al was dat statistisch niet significant.

In 2022 volgt de wetenschappelijke genadeklap voor het idee dat het dialect alleen maar in de weg zit. Een studie van onder meer Cornips en collega-onderzoeker Trudie Schils wijst uit dat kinderen in groep vier die Limburgs spreken, hogere CITO-scores halen voor begrijpend lezen en spelling dan Nederlands sprekende kinderen. Voor het eerst harde cijfers, van in totaal negenhonderd kinderen.

De meerwaarde zit 'm niet in het dialect zelf, maar in de meertaligheid in het algemeen, zegt Cornips. "De ene (moeder)taal helpt om een andere, nieuwe taal te leren, vooral als ze veel op elkaar lijken. Daardoor hebben 'Limburgse' kinderen het lezen en schrijven in het Nederlands sneller onder de knie. Maar ook het taalgevoel en de cognitieve ontwikkeling gaan er op vooruit als kinderen met meerdere talen opgroeien."

Troosten

Cornips richt zich niet alleen op het basisonderwijs maar ook op peuterspeelzalen. Hoe kan het dat veel kinderen daar plat pratend binnenkomen en aan het eind alleen nog maar Nederlands spreken? Wat gebeurt er op deze kinderopvang precies?

Uit een survey van onder meer Zuyd Hogeschool onder een kleine vijfhonderd medewerkers blijkt dat tweederde vaak dialect met de kinderen praat. "Maar dat doen ze alleen op informele momenten, tijdens het eten, vrije spelmomenten, of om te troosten. Het kringgesprek en het voorlezen gaat in het Nederlands. Daardoor leren de kinderen onbewust dat het dialect ondergeschikt is aan het Nederlands. Dat kan anders."

Friesland

De studies van Cornips zijn niet in een la beland, maar opgepikt door de MIK en PIW Groep, een samenwerkingsverband van zes Zuid-Limburgse stichtingen op het vlak van kinderopvang en sociaal werk. Drie peuterspeelzalen hebben het pleidooi van onder meer Cornips ter harte genomen en experimenteren nu met het dialect als voertaal. "Ze spreken de hele dag dialect. Dus niet alleen om te troosten, maar in alle situaties, ook in het kringgesprek. De evaluatie gebeurt op grond van de ervaringen van de leidsters. Er is helaas geen geld voor een wetenschappelijk eindoordeel. Maar goed, ik vind dat we hun wijsheid en expertise serieus moeten nemen. Als de ervaringen positief zijn, als de kinderen dus dialect blijven praten, zullen meerdere peuterspeelzalen van de MIK en PIW Groep overstag gaan."

Het experiment is geënt op de resultaten in Friesland, waar al vanaf de jaren tachtig Fries wordt gesproken in de kinderopvang. "Daar staan steevast twee medewerkers voor de groep, van wie een de hele dag Fries spreekt en de ander Nederlands. Op deze manier geef je kinderen de boodschap mee dat beide talen gelijkwaardig zijn. Maar cruciaal is ook dat de Friezen de ouders en de provincie er nauw bij betrekken, en dat ze certificaten uitreiken aan peuterspeelzalen die hun medewerkers extra cursussen in meertalig opgroeien aanbieden. Zo zouden we dat ook in Limburg moeten doen."

Oekraïens

Een andere diepe wens van de Maastrichtse hoogleraar is, zoals al aangestipt, om gehakt te maken van het vooroordeel dat opgroeien met dialect zorgt voor een taalachterstand in het Nederlands. "Wanneer we van dat idee af zijn, gaat de rem eraf en ontstaat ruimte voor andere vernieuwingen. Dan zullen andere talen veel zichtbaarder worden in de klas en zingen kinderen een lied in het Arabisch als een Marokkaans kind jarig is. Of ze leren tellen in het Oekraïens. Daar raken kinderen dus niet van de in de war. Ze hebben er baat bij."

 

 

 

 

 

Foto: Ellen Oosterhof

Tags: leonie cornips,dialect,limburgs,peuterspeelzaal,moedertaal,tweetalig

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.