Deze weken vieren we dat het 80 jaar geleden is dat Limburg werd bevrijd van de Duitse bezetting. En juist nu is het belangrijk om na te denken over de vraag wat de bevrijding van Europa ons allemaal heeft gegeven. Voor mij is dat duidelijk. Ik stam nog uit de tijd dat er fysieke grenzen tussen landen bestonden en dat je niet zomaar met eenzelfde munt kon betalen in Europa. Ook een tijd waarin het vrijwel niet mogelijk was om in het buitenland (een deel van) een studie te volgen. Nederlandse universiteiten werden bevolkt door Nederlandse studenten. Maar ook uit een tijd waarin regeringen in Europa inzagen dat meer samenwerking Europa sterker en welvarender zou maken. Een tijd waarin aan de eeuwige rivaliteit tussen Frankrijk en Duitsland die Europa zoveel ellende heeft gegeven, een einde kwam. Een tijd van vrede.
Klap op de vuurpijl
Eind goed, al goed? Was het maar waar. De geest van de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw is niet meer. De gedachte dat Europa enkel toekomst heeft als er meer wordt samengewerkt is niet meer leidend in veel landen. De signalen zijn er op verschillende niveaus. Politici die voortdurend benadrukken dat samenwerken prima is zolang hun eigen land er maar beter van wordt zonder zich te bekommeren over wat er met andere landen gebeurt. Politici die het sturen van geld naar Brussel per definitie verspilling vinden, politici die Europese samenwerking niet durven te verdedigen in het openbaar. En als klap op de vuurpijl, juist in dit belangrijke herdenkingsjaar gaat Duitsland grenzen herinvoeren, denkt de Nederlandse regering hier ook over na en worden Europese studenten van de Nederlandse universiteiten geweerd.
40 jaar jong
Deze maand is het ook precies 40 jaar geleden dat de economische faculteit van de destijds Rijksuniversiteit Limburg, de eerste groep van honderd studenten ontving. Dat waren nog enkel Nederlandse studenten. We zouden het in Maastricht anders gaan doen met het Probleem Gestuurde Onderwijs (PGO), met veel ruimte voor studenten om een probleem vanuit verschillende invalshoeken te benaderen en oplossingen te bedenken die samen worden besproken. Verschillende perspectieven zijn nodig om tot nieuwe inzichten en nieuwe oplossingen te komen. Dit is altijd een belangrijke meerwaarde geweest van het Maastrichtse onderwijssysteem. Toen de Europese Commissie eind jaren ’80 de eerste uitwisselingprogramma’s voor studenten lanceerde was Maastricht snel een van de deelnemende universiteiten. Maastricht kon als “balkon van Europa” niet achterblijven in het verwelkomen van internationale studenten. De internationale studenten waren direct al een verrijking voor Maastricht. Zij brachten weer nieuwe inzichten en leerden de Nederlandse studenten inclusiever en vanuit een internationaal perspectief te denken. Intussen zijn de studenten die via een uitwisselingsprogramma naar Maastricht komen aangevuld met studenten die naar Maastricht komen om hier een volledig programma te volgen. Immers, de moderne student is in toenemende mate een Europese burger en een inwoner van een Europa zonder grenzen. Gewend om zich binnen Europa vrij te bewegen. Dat is een groot goed en moeten we koesteren.
Respectloos
Bij het vrij bewegen hoort ook een vrije keuze van het land waar de student onderwijs wil volgen. In dit kader is het voor mij onbegrijpelijk dat het hebben van internationale studenten als een ‘verdienmodel’ wordt bestempeld. Zelfs in Maastricht. Ik vind dat een respectloze kwalificatie in de richting van onze internationale academische gemeenschap. Anders dan in veel Angelsaksische landen zijn internationale studenten in veel Europese landen juist geen verdienmodel maar een kenmerk van het nieuwe en meer samenwerkende Europa. Een Europese universiteit zoals collega Glatz onlangs bepleitte, is daarom een prima idee en zou goed passen in Zuid-Limburg en de Euregio.
Tom van Veen, emeritus-hoogleraar economie aan de Universiteit Maastricht en aan Nyenrode Business Universiteit