Deze zomer gaf ik een aantal publiekslezingen over zwarte gaten. Ik zeg het hier maar even, want de AI van de sociale media liet me de aankondigingen niet plaatsen. Is kunstmatige intelligentie zó preuts dat het woord gat niet mag vallen? Nee, de posts waren ‘graphically violent'. AI snapte er gewoon niks van, en trok de verkeerde conclusie.
Tweaken
AI knipt en plakt bij elkaar wat al bekend is, maar omgaan met een nieuwe context vraagt een creativiteit waar ik kunstmatige intelligentie nog niet op heb kunnen betrappen. Toen men begin twintigste eeuw atomen onderzocht, leverde het tweaken (aanpassen) van de toenmalige natuurwetten helemaal niets nuttigs op. Dat kon ook helemaal niet: atomen volgen destijds totaal onbekende natuurwetten die wij nu quantummechanica noemen. Om goede wetenschap te doen, moet je radicaal nieuwe dingen bedenken.
Achterdochtig
Met de bezuinigingen in het verschiet, denk ik dat we nóg meer AI zullen inbouwen in ons onderwijs. Ik ben achterdochtig. Vaak leren we nieuwe dingen door te herschikken wat we al eerder gezien hebben, en met AI versterken én legitimeren we deze neiging. Een afstudeerstudent van mij gooide zijn eigen berekeningen weg omdat kunstmatige intelligentie hem andere, foutieve, formules toefluisterde. AI kende de nieuwe context niet, en mijn student vertrouwde het online antwoord meer dan zijn eigen formules (die overigens wél correct waren). Computer said so.
Daar moeten wij ze maar mee leren omgaan, hoor je veel. Maar daarvoor moeten ze wel genoeg vakinhoud doorgrond, en dus niet opgezocht, hebben. Zoals we kinders op de basisschool eerst zélf leren rekenen voor ze mogen overstappen op de rekenmachine. Het gaat niet om de antwoorden, maar snappen waarom die waar zijn. Alleen dán weet je waar en hoe je van het gebaande pad mag afwijken, en je zo nieuwe, onbekende wetenschap ontdekt.
Cow-Biscuit
Is er niks te genieten aan AI in onderwijs? Jawel. In wetenschapsmuseum Discovery in Kerkrade legt mijn hologram natuurkunde uit, en doet dat via AI in vloeiend Frans, Duits, en desgevraagd, Swahili. Een hele eer dat ze mij daarvoor gebruiken, toch een soort erkennen en programmeren. Maar je kan bij Robo-Gideon niet terecht om nieuwe natuurwetten te bedenken. Wél creatief is de vertaling van mijn achternaam die AI bijeen geknipt en geplakt had. Wie de kunstmatig-intelligente versie van mij wil vinden, zoeke op Gideon Cow-Biscuit.
Gideon Koekoek, universitair hoofddocent theoretische natuurkunde