Een beetje verloren, weggedoken in de kraag van haar jas, staat een studente voor de poort van de School of Business and Economics (SBE) aan de Tongersestraat. In haar linkerhand een telefoon waarop ze wat scrollt, in haar rechterhand een sigaret. “Ik kom uit Kroatië, iedereen rookt daar”, antwoordt ze lachend op de vraag waarom ze rookt. “Je krijgt het voorbeeld van je omgeving, je ouders. Als je bij ons twaalf jaar bent, krijg je bij wijze van spreken een sigaret en een glas alcohol in je handen gedrukt.”
Vijftien was ze toen ze begon, als middelbare scholier, en als eerstejaarsstudent bij SBE, inmiddels twintig jaar oud, heeft ze de gewoonte nog niet afgeleerd. “Roken is voor mij een uitlaatklep. Een middel tegen stress”, vertelt ze. “Als internationale student is het soms best lastig om mee te komen. Je zit ineens in een vreemd land, met verschillende mensen, dat is overweldigend.”
Jong begonnen
Ze is niet de enige die dat ervaart. “Je wilt opgaan in een groep, dan grijp je toch al snel naar een sigaret”, vertelt een derdejaarsstudente die anoniem wil blijven. Ook zij begon al vroeg. “Ik ben opgegroeid in Turkije, daar zijn de sigaretten goedkoop en je kan ze overal kopen. Dat maakt het makkelijk. Ik was veertien, al mijn vrienden deden het. Het is een sociaal ding.”
En dat vertellen meer studenten, die allen niet met hun naam in de krant willen, uit schaamte, omdat het ongemakkelijk is of omdat hun ouders niet weten dat ze roken: ze zijn vaak op jonge leeftijd begonnen en altijd vanwege vrienden, een feestje of “om erbij te horen”. “Ik was nieuwsgierig, af en toe werd er gerookt in mijn vriendengroep en dat werd uiteindelijk frequent”, vertelt een 23-jarige masterstudente. Ze krijgt bijval van een groepje eerstejaars van 18 en 19 jaar. “We zijn gaan roken bij het uitgaan. Je kent het wel, de disco, en ook wat drank. Een sigaret is dan de volgende stap. De combinatie met alcohol is een fijne sensatie”, vertellen ze terwijl een pakje sigaretten rondgaat.
Een paar meter achter hen - op universiteitsterrein - prijkt pontificaal het bord waarop een rookvrije generatie wordt aangemoedigd. Maar die boodschap lijkt aan dovemansoren gericht. Want “roken geeft een kick en stoppen is een behoorlijke opgave”, klinkt door in de verhalen. “Weet je wat pas zwaar is als je zou willen stoppen?! De druk vanuit je omgeving. Je wilt er graag bij horen, zeker als je ergens nieuw bent.”
Omgevingsdruk
Herkenbaar en begrijpelijk, vertelt de Maastrichtse hoogleraar Gera Nagelhout, die onder andere is gespecialiseerd in stoppen met roken. “Als je omgeving rookt, is het heel moeilijk dat zelf niet te doen. Goede ondersteuning is cruciaal als je er vanaf wil, dat helpt.”
Juist die hulp wordt deze maand weer geboden met Stoptober, het landelijke initiatief dat tien jaar geleden werd gestart om mensen van de - al dan niet elektronische - sigaret af te krijgen. Door zo massaal en gezamenlijk een stopmoment te kiezen, en elkaar bijvoorbeeld via sociale media te ondersteunen, is de kans op succes groot. In het afgelopen decennium hebben meer dan een half miljoen mensen meegedaan.
Hoeveel van hen student waren is niet bekend en of er onder de Maastrichtse populatie veel animo is om dit jaar aan te haken, valt - al luisterend naar de verhalen - te bezien. “Oktober is een heel drukke maand, met papers en tentamens”, klinkt het uit meerdere monden. “Juist dan willen we even kunnen ontspannen met een sigaret.”
Geen verslaving
Dat geldt voor een grote groep, denkt Nagelhout. “In feite moet iedereen zich kunnen herkennen in de Stoptober-campagne. Het is niet alleen een campagne voor ouderen of mensen met een ernstige tabaksverslaving, maar het werkt wel voor mensen die sowieso al speelden met de gedachte om te stoppen. Daar zijn veel studenten nog niet mee bezig.”
Sterker, de meesten zien de hang naar een sigaret als een tijdelijk iets, en niet als een structurele gewoonte. Dat is niet eens zo gek, legt Nagelhout uit. “De hersenen van jongeren zijn nog in ontwikkeling en ze hebben oprecht het idee niet verslaafd te zijn. Pas als er iets verandert in hun omgeving waardoor ze willen stoppen, ze krijgen bijvoorbeeld een kind of een andere vriendenkring, merken ze ineens dat dat niet zomaar gaat.”
Met de groeiende populariteit van elektronische sigaretten – of vapes – zal het ook niet makkelijker worden. Nagelhout: “Het toenemende gebruik daarvan onder kinderen en jongeren is zorgelijk. Hoewel het minder schadelijk is dan tabak, is het wel schadelijk en ook verslavend.”
Maatregelen
Het merendeel van de door Observant ondervraagde studenten heeft inderdaad een elektronische sigaret, voornamelijk uit gemak, en vanwege de prijs. “Ik betaal acht euro voor een vape die ik na gebruik weggooi, ik doe er een week mee”, zegt een student. “Het is fijn dat je die ook gewoon binnen kan gebruiken, bij vrienden, en als je ergens bent waar vapes niet zijn toegestaan, ga je naar buiten. Ik kom zelf uit Canada, daar is het sociaal onacceptabel om nog te roken. Ik ben ook pas begonnen toen ik naar Europa kwam, thuis zou ik worden weggekeken.”
Zo’n vaart zal het in Nederland niet lopen, maar stevigere maatregelen zijn volgens Nagelhout wel nodig om de door de overheid gesteunde wens van een rookvrije generatie in 2040 te halen. “Denk aan een nog hogere accijns, minder verkooppunten en langere ondersteuning bij het stoppen met roken. Het kost je gauw een jaar om echt van het roken af te zijn. En verleg de focus, als jongeren roken vanwege stress, moet je misschien ook kijken naar de mentale gezondheid en hoe dat beter kan. Daar ligt ook een taak voor onderwijsinstellingen.”