In het uitvoeringsprogramma 2019-2022, waarin de gemeente haar sociale, financiële en culturele plannen voor de stad presenteerde, lag de focus van Maastricht nog op het aantrekken van jonge bewoners. De ambitie luidde: ‘Maastricht – oudste stad van Nederland met de jongste universiteit van Nederland – ontwikkelen tot een echte studentenstad, waarin studenten zich thuis voelen.’ Inmiddels heeft de gemeente dat doel bereikt. Ongeveer een zesde van de Maastrichtse bevolking is student, zo’n 20.624 mensen, van wie maar liefst de helft uit het buitenland komt. Bijna de gehele studentenbevolking is tevreden over de stad: een enquête van de gemeente toonde dat 95 procent van alle studenten Maastricht een (zeer) prettige stad vindt om te wonen.
Alumni blijven niet werken
Toch blijven weinig studenten na hun studie hangen. Het verhuispatroon in Maastricht kent een hoge instroom van 18-jarigen en een hoge uitstroom van 25-jarigen. Het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) liet in 2017 zien dat slechts 18 procent van de alumni aan de Universiteit Maastricht in de Euregio Maas-Rijn (EMR, een samenwerking tussen steden in Nederland, België en Duitsland) werkt, vijf jaar na afstuderen. De meeste alumni hebben de Euregio tegen die tijd dus verlaten.
Arbeidsmarktdeskundige Inge Hooijen onderzocht de motieven van afgestudeerden in de EMR om te blijven of vertrekken. “Voor individuen zijn er taal- en cultuurbarrières, naast administratieve problemen en slecht openbaar vervoer”, zegt Hooijen, “maar we hebben ook gevonden dat, terwijl de meeste mensen uit de EMR bereid zijn te verhuizen binnen hun thuisland, ze nog nooit overwogen om over de grens te gaan werken.” Terwijl daar genoeg opties voor zijn. De gemeente Maastricht zal de mogelijkheid tot werken in de Euregio zichtbaarder moeten maken. Daarnaast moet het onderwijsaanbod in de stad beter aansluiten bij de vraag vanuit de lokale economie, bijvoorbeeld door het aanbieden van lokale (afstudeer)stages.
Niet over studenten, maar met studenten
Het vertrek van jongvolwassenen kan naast gebrek aan toekomstperspectief ook worden geweten aan sociale barrières tussen de stad en haar studerende inwoners. Zo is er te weinig communicatie tussen gemeente en studenten, blijkt uit het evaluatierapport waarin de gemeente terugblikt op haar ambities voor 2019-2022. Communicatie naar studenten over gemeentelijke doelen wordt bemoeilijkt door de vraag hoe studenten het beste bereikt kunnen worden en door het gebruik van Nederlands als gemeentelijke voertaal. Niet alleen kan een aantal studenten daardoor de bestaande plannen niet duiden, maar ook is de studentenpopulatie ondervertegenwoordigd bij gemeentelijke beleidsvorming en uitvoering. Terwijl studenten in focusgroepen vertellen dat ze gehoord willen worden over zaken die hun aangaan, kunnen ze niet het juiste platform vinden en wordt de brede studentenpopulatie niet volledig betrokken en gerepresenteerd.
Deze sociale barrières kunnen worden tegengegaan , aldus Hooijen en collega’s. Investeren in sociale en culturele (grensoverschrijdende) activiteiten is een mogelijkheid om mensen te verbinden met elkaar en de stad. Enkele van dit soort projecten zijn al opgezet, zoals de in 2018 gestarte Euregionale Summer School en Student Think Tank. Door studenten sociaal en cultureel aan de stad te binden, blijven ze zelf ook langer een bijdrage leveren.
Alles op alles
Hoewel Maastricht grote stappen heeft gezet als internationale studentenstad, blijkt het vasthouden van jong talent een uitdaging. Om deze trend te keren zal de stad niet alleen moeten investeren in zichtbare carrièrekansen binnen de Euregio, maar ook sterker moeten inzetten op sociale cohesie zoals uiteengezet in het coalitieakkoord voor 2022-2026: Maastricht, stad van verbondenheid. Deze taak zal niet vergemakkelijkt worden met de kabinetsplannen om te bezuinigen op cultuur en hoger onderwijs in Nederland. Maastricht zal alles op alles moeten zetten om uit te groeien tot een stad waar jongeren niet alleen willen komen, maar ook willen blijven.
Ruby Kusters, vierdejaars University College Maastricht