Recent sprak ik een collega bij de papiercontainer die met pijn in het hart zijn boeken weggooide omdat hij de volgende dag met pensioen zou gaan. “En wat ga je nu doen?” Dat was een moeilijk te beantwoorden vraag want jaren had hij zeer intensief gewerkt op de medische afdeling, veel lesgegeven en nu niets meer. Op zoek naar een nieuw levensdoel.
Hoeveel gepensioneerden vallen in een existentieel gat? Een recent Belgisch onderzoek onder zestigplussers toont aan dat 8 procent last heeft van automutilatie-verschijnselen zoals overmatig alcoholgebruik, lichamelijke verwondingen en medicatiemisbruik. Het zijn vooral mensen die erg eenzaam zijn. Dit staat in scherp contrast met ouderen die op hoge leeftijd gezond zijn juist door de sterke sociale context waarin ze leven en waaraan ze een zinvolle bijdrage leveren. Dit gaat over zingeving, iets dat voor veel ouderen een existentieel probleem is.
Oud en dus afgeschreven
En dat begint eigenlijk voor veel oudere collega’s al vóór de pensionering zoals recent in het Observant-artikel ‘Wie oud is telt niet meer mee’ is beschreven. Ook in het MUMC+ worden veel oudere medewerkers langzaam ’afgeschreven‘. Ondanks de ervaring die een ouder staflid meebrengt, ervaart men zijn kritische attitude al snel als lastig, weinig flexibel en niet creatief. “We wachten wel tot diegene met pensioen gaat,” klinkt het meer dan eens bij een voorgenomen verandering. Dat is jammer, veel ouderen voelen zich naar de zijlijn geduwd waardoor de pensionering soms als een ‘verlossing’ voelt. Dat terwijl ze zich jarenlang met passie hebben ingezet en een groot deel van hun leven aan hun werk hebben gegeven. Ze ervaren ondankbaarheid, missen respect voor hun werk.
Uit den boze
Als we ons als universiteit en ziekenhuis hard maken voor diversiteit, dan is discriminatie op basis van leeftijd uit den boze. We willen leren van andere culturen en zijn als UM een sterk internationaal gerichte community. Bij mijn werk in Aken zie ik poliklinisch heel veel patiënten uit diverse landen waaronder Afghanistan, Iran, Irak, Turkije, Congo en ook uit Duitsland. Het is een verrijking van mijn werk om met zoveel diverse personen te mogen communiceren, al is het niet altijd eenvoudig. Studenten die ik meeneem zijn onder de indruk van de verhalen van vaak, getraumatiseerde, personen die lichamelijke klachten hebben gekregen door de stress. In Duitsland, maar ook in veel andere landen, is de pensioenleeftijd geen deadline, maar kun je doorwerken in een op maat gesneden wijze. Levenslang leren bestaat hier echt, net als lesgeven na je 67ste.
Het antwoord: nooit
Als universitaire gemeenschap zouden we meer moeten doen om levenslang leren en doceren vorm te geven. Nu staan administratieve hobbels en natuurlijk financiering in de weg en ontbreken creatieve oplossingen om gepensioneerden op te nemen in het voortschrijdend proces van lernen en lehren. Laatst vroeg een student wanneer levenslang leren stopt. Goeie vraag. Het antwoord: nooit. Het eindigt pas bij de dood.
Laten we gaan voor ‘levenslang leren gaat hand in hand met levenslang onderwijzen’ als nieuwe slogan. Hierbij wordt recht gedaan aan de leeftijdsdiversiteit en kan een leeftijdscontinuüm ontstaan waarbij iedereen kan kiezen of die na de pensioneringsdatum door wil werken.
Ger Koek, universitair hoofddocent FHML en maag-, darm-, leverarts