Hormonen, fascinerend vindt Max Nieuwdorp ze. Niet voor niets schreef hij een heel boek over deze stoffen die allerlei lichamelijke processen reguleren. Van groeien tot trek krijgen, van verliefd worden tot verouderen: overal spelen ze hun rol. Wij zijn onze hormonen (De Bezige Bij, 2022) is een reis door het menselijk lichaam van de conceptie tot het einde, met een focus op de rol van hormonen. Nieuwdorp illustreert het met voorbeelden uit zijn spreekkamer en de (soms verre) geschiedenis. Inderdaad fascinerend, maar na lezing blijft toch ook de indruk hangen dat er nog veel is dat we níet weten over hormonen.
Hormonaal raadsel
“Klopt”, beaamt Nieuwdorp via Zoom. Welk hormonaal raadsel hij dan als eerste opgelost zou willen zien? “Waarom één hormoon zulke verschillende uitwerkingen kan hebben op verschillende mensen. Neem mensen met een te snelle schildklier [die hormonen aanmaakt die onder meer de stofwisseling reguleren]. De meesten verliezen gewicht, zijn wat gejaagd, maar ik heb patiënten gehad die er psychotisch, manisch of seksueel ontremd van werden. Hoe het kan dat de ene persoon met een te snel werkende schildklier psychisch ontspoort, terwijl de andere bijna nergens last van heeft, begrijpen we nog altijd niet.” Bij vrouwen in de menopauze ziet hij iets soortgelijks: “Het is heel wisselend hoe ze door die periode heengaan. Die verschillen zijn voor mij een raadsel. Het is waarschijnlijk niet alleen genetisch, vermoedelijk ‘praten’ hormonen met elkaar.” Hoe die interactie precies werkt, is nog onduidelijk.
Iets daarvan wil hij met zijn boek inzichtelijk maken, in de hoop dat mensen hun eigen lijf beter leren begrijpen. Dat is hard nodig, stelt Nieuwdorp. Het grootste misverstand dat hij voorbij hoort komen? Dat de stress die iedereen weleens ervaart, door een overdosis stresshormonen wordt veroorzaakt. Het omgekeerde is waar, zegt Nieuwdorp: die hormonen zijn een reactie op prikkels van buiten. “Heb je koorts, dan komt er cortisol, een stresshormoon, vrij omdat je lichaam gerepareerd moet worden. Schrik je, dan maakt je lijf adrenaline aan omdat je ergens op moet reageren.”
Vrije wil
Tot slot die titel, Wij zijn onze hormonen – een knipoog naar het boek Wij zijn ons brein van hersenonderzoeker Dick Swaab. Die stelt dat processen in ons brein bepalen wie we zijn en wat we doen, en dat mensen dus geen vrije wil hebben. Zijn we zo ook slaaf van onze hormonen? Nieuwdorp lacht, schudt het hoofd. Nee, klinkt het, “ik denk niet dat alles vastligt, je zult mij de vrije wil niet horen ontkennen”. Genetisch gezien zijn we het product van onze voorouders, zegt hij; de genen vormen de basisopmaak. “Daar overheen komt de deken van je hormonen, maar ook die van je omgeving. Hormonen helpen als het ware om je lichaam te boetseren, maar ik denk dat ze minder belangrijk zijn dan je genen.”
De Catharina Pijlslezing wordt 30 januari vanaf 20.00 uur gehouden in de aula van het SBE-gebouw aan de Tongersestraat 53. Inschrijven kan via maastrichtuniversity.nl/sg.