Tweede Pinksterdag 2008. Een UM-medewerker die op deze vrije dag nog even iets wil afhandelen op haar kantoor in het pand aan het Debyeplein 1 ruikt een vreemde geur. Er blijkt brand op de derde verdieping, maar er gaat geen alarm af. “Achteraf bleek dat het brandmeldsysteem niet meer functioneerde omdat de elektronica was doorgebrand”, herinnert Van Eekeren zich. “De schade was fors, meer dan een miljoen euro.” Dat die zonder de toevallige ontdekking nog vele malen groter had kunnen zijn, blijkt als een dag later een pand van de TU Delft volledig in vlammen opgaat en deels instort.
Of neem die zomerdag in 2016 waarop het bijna misgaat bij het universiteitsgebouw aan de Tongersestraat 53, nadat wegwerkers een hogedruk gasleiding hadden geraakt. “Halsoverkop moesten we vier panden, waar ook nog net werkzaamheden op het dak plaatsvonden en schilders bezig waren, ontruimen. Als toen iemand een sigaret had opgestoken bij de poort...” En dan is er uiteraard nog de cyberaanval tijdens de kerstdagen in 2019, waarbij alle interne UM-systemen offline werden gehaald. “Wat betekende dat bijvoorbeeld ook camerabeelden en brandmeldingen niet meer ‘naar buiten’ konden. Toen hebben we binnen twee uur een eigen meldkamer opgezet. Dat waren wel een paar ‘tropendaagjes’, waarbij heel veel mensen overuren hebben gedraaid.”
Het zijn incidenten die Van Eekeren goed zijn bijgebleven sinds hij in 2002 bij de UM aan de slag ging. Een groot deel van die tijd was hij hoofd calamitieitenorganisatie (HCO): degene die de leiding neemt bij grote incidenten aan de universiteit. Dat kan gaan om een brand of reanimatie (“afgelopen jaren is drie keer een AED ingezet, alle keren gelukkig met een goede afloop”), maar bijvoorbeeld ook een zelfdoding of bommelding – zoals in 2022 bij de universiteitsbibliotheek in de binnenstad, wat achteraf loos alarm bleek. “Het zijn situaties waarin je veel beslissingen moet nemen in korte tijd.”
Privéleven
Het is een rol die een flinke invloed op je privéleven heeft, zegt Van Eekeren. “Je moet altijd bereikbaar en binnen een kwartier op de plek van de calamiteit aanwezig kunnen zijn: ’s avonds, ’s nachts, in het weekend. Dat betekent niet drinken, geen avondje naar het theater of een weekendje weg. Dat heeft ook een impact op je omgeving. Prima als ik ’s nachts wakker word gebeld, maar mijn vrouw ligt ernaast.”
“Zes, zeven jaar lang was ik de enige HCO. En in mijn vakanties, als er een vervanger was, dan belden mensen me nog vaak. Ik heb ooit eens vanaf het strand in Venezuela iets telefonisch afgehandeld; gelukkig heb ik de telefoonrekening niet zelf hoeven te betalen.” Inmiddels zijn er acht mensen die de rol van HCO afwisselend een week lang vervullen. “Dat is natuurlijk veel beter. Zoals het eerst was, zou nu niet meer kunnen. [Lachend] Al kon het toen eigenlijk ook al niet volgens de arbeidstijdenwet.”
Ook inhoudelijk is de rol veranderd, zegt Van Eekeren. “Zo kreeg ik vroeger ook te maken met zaken als een verstoorde relaties tussen twee studenten of stalking. Tegenwoordig is er een team voor sociale veiligheid waar dit terechtkomt.” En zo kwam er bijvoorbeeld ook een coördinator voor kennisveiligheid en is er een team voor cybersecurity. “Je merkt dat veiligheid steeds serieuzer wordt genomen. Mensen zijn zich meer bewust van allerlei gevaren, niet in de laatste plaats door wat er allemaal gebeurt in de wereld.”
Labradors
Dat er meer veiligheidsfuncties bij kwamen, wil overigens niet zeggen dat er minder werk was voor Van Eekeren. “Je ziet steeds meer vernielingen en diefstal. Van auto’s die gestript of gestolen worden op de parkeerplaats, tot zwaar vuurwerk dat de ramen eruit blies aan de Zwingelput, en pro-Palestijnse demonstranten die dertig toiletgroepen vernielden en buitenmuren bekladden.”
Protesten zijn sowieso iets waar “we ons vroeger niet zo mee bezig hielden. Wat dat betreft is Maastricht toch altijd een beetje ‘slapend’ geweest.” Een omslagpunt vormden de jarenlange demonstraties tegen het dierproevencentrum bij de faculteit Health, Medicine and Life sciences (FHML). Fel protest van dierenactivisten leidde uiteindelijk in 2015 tot het besluit om te stoppen met proeven op labradors. “Sindsdien zijn we beter gaan monitoren: wat kan er mogelijk gebeuren? Toen Rusland binnenviel in Oekraïne hielden we bijvoorbeeld in de gaten of Russische en Oekraïense studenten elkaar niet in de haren zouden vliegen, wat uiteindelijk meeviel overigens.”
Een tentenkamp en de bezetting van een gebouw bij de faculteit Arts and Social Sciences (FASoS) door pro-Palestijnse demonstranten vorig jaar vormde een nieuw hoofdstuk. “De coördinatie en aansturing van de protesten was veel beter, dat hadden we nog niet in die mate meegemaakt. Gelukkig hebben we ook landelijk veel contact, zijn we goed op de hoogte van wat er speelt. We zijn alerter.”
Online bedreiging
Een andere nieuwe ontwikkeling: de bedreiging van wetenschappers via sociale media. “Online gaat dat heel makkelijk, kun je zo ‘Je moet dood’ naar iemand sturen. Is dat dan een bedreiging of een zielig persoon? We proberen dat te monitoren, met hulp van onder meer de politie. Het college van bestuur is heel scherp op bedreigingen van onderzoekers. Indien nodig nemen we maatregelen”, zegt Van Eekeren, die niet op specifieke gevallen kan ingaan.
Naast de ‘eigen’ mensen zijn het ook sprekers of bezoekers die de nodige beveiligingsmaatregelen vereisen. Zoals toenmalig RIVM-baas Jaap van Dissel, ernstig bedreigd door complotdenkers tijdens en na de coronapandemie, die in 2021 een eredoctoraat ontving aan de UM. Of het bezoek van Israëlische en Palestijnse ambassadeurs in 2016. “Vaak nemen zulke mensen eigen beveiligers mee, maar je moet ook zelf extra maatregelen nemen. Dat komt steeds vaker voor, wat trouwens ook best in de papieren loopt. Je merkt dat UM-medewerkers die zulke evenementen organiseren ons steeds weter beten te vinden. Ze willen het risico niet nemen dat er iets fout gaat.”
Zeuren
Toch mag wat Van Eekeren betreft over het geheel soms ook sneller ingegrepen worden bij incidenten. “De universiteit is een afspiegeling van de maatschappij: alles wat in de samenleving misgaat, gebeurt hier ook. Van fraude tot geweld. Maar je merkt ook dat reputatie steeds belangrijker is. Zaken waarvoor je mensen kunt vervolgen, worden toch vaak met de mantel der liefde bedekt. Misschien ben ik van de oude stempel, maar wat mij betreft kun je soms eerder stoppen met de-escalatie of toegeeflijk zijn, en gewoon ingrijpen.”
Maar, zo benadrukt Van Eekeren, de rol van het team Veiligheid & Beveiliging blijft adviseren. Of het nu gaat om de inzet van beveiliging of hoe vaak ontruimingsoefeningen plaatsvinden – het team faciliteert immers ook de opleiding en organisatie van BHV’ers (bedrijfshulpverleners). “Uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid bij de bestuurders, gebouwenbeheerders, organisatoren van evenementen. De een hecht er meer waarde aan dan de ander. We kunnen ze niet dwingen iets te doen, maar benadrukken wel altijd het belang. Die ‘s’ in adviseur verandert voor sommigen dan in een ‘z’: advizeur. ‘Is dat nu echt nodig?’, hoor je dan.”