“Medewerkers maken zich zorgen over waar hun data zijn opgeslagen; hoe moeten zij omgaan met die onzekerheid”, wil Donna Yates, U-raadslid namens het wetenschappelijk personeel, weten. “Het is complex”, antwoordt Marita Keurentjes, directeur van het UM-Corporate Information Office. “We zijn afhankelijk van Microsoft, maar gaan dat heroverwegen. Tegelijkertijd, we kunnen er niet meteen mee stoppen.” Binnen deze instelling werkt zo ongeveer iedereen met Word, Excel, Outlook en Teams. Volgens Keurentjes vindt er binnenkort een ‘dilemma-sessie’ met ‘digitaliseringsexperts’ plaats, “we zullen bij nieuwe projecten steeds opnieuw een afweging moeten maken”. Wil de UM minder afhankelijk zijn van Amerikaanse systemen, dan zal dat ten koste gaan van bijvoorbeeld gebruiksvriendelijkheid.
Sinds Trump aan de macht is, zijn de Big Tech en de regering sterk met elkaar verweven. Kijken ze aan de andere kant van de oceaan mee, is de vraag, en: gaan ze straks Europese data blokkeren? Het spookt door de hoofden van menig bestuurder én wetenschapper. “De wil om alternatieven te zoeken, is er zeker”, vertelt Jan-Tjitte Meindersma, vicevoorzitter van het college van bestuur. Maar hoe kan het dat we alleen nog maar voor méér Microsoft hebben gekozen de laatste tijd, merkt Jeroen Moes, raadslid namens het wetenschappelijk personeel, op, wijzend op onder andere Teams als de aangewezen software voor videobijeenkomsten en telefoneren. Keurentjes: “Bij nieuwe projecten stellen we de vraag: ‘Willen we iets anders, zo ja, wat is dan het alternatief?’” Ze wijst daarbij op de ‘kleinschaligheid’ van deze universiteit, “we kunnen dit niet alleen oplossen, we moeten met meer instellingen en met SURF [de ICT-coöperatie van onderwijs en onderzoek] rond de tafel.”
Binnenkort brengt een UM-delegatie een visite aan Nextcloud, vertelt Meindersma. Het Europese Nextcloud is een opensource-samenwerkingsplatform voor het opslaan en delen van bestanden. Vijf universiteiten – de Universiteit van Amsterdam, de TU Delft, Erasmus Universiteit Rotterdam, Universiteit Utrecht en de Universiteit Tilburg– werken sinds kort samen aan een pilot met het platform. In televisieprogramma Nieuwsuur werd het vorige week aangekondigd als “het Europees alternatief voor Microsoft”, wel met wat ‘gebreken’, in die zin dat het niet zo uitgebreid en geavanceerd is. Aan het woord kwam de Amsterdamse hoogleraar Natali Helberger (recht en digitale technologie). Ze sprak over de academische vrijheidsbeperking onder Trump en dat er in de VS bijvoorbeeld geen onderzoek meer mag worden gedaan naar diversiteit. Dan maar minder gebruiksvriendelijkheid als het op systemen aankomt, maar wél privacy en academische vrijheid, concludeert ze. “Dat is de prijs die we ervoor betalen.”