Het ziekenhuisbestuur besloot afgelopen zomer een cultuuronderzoek te starten. Druppel die de emmer deed overlopen? Een crisis bij pathologie. De Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten had de erkenning ingetrokken van de pathologieopleiding in het MUMC+, omdat er sprake zou zijn van een onveilig leer- en werkklimaat. Volgens de Limburger, die in mei met een verhaal naar buiten was gekomen over het “schrikbewind” van Axel zur Hausen, hoofd van de afdeling pathologie, “negeerde, gedoogde en bagatelliseerde de ziekenhuistop talrijke signalen van de vertrouwenspersoon over intimidatie, pesterijen en bedreigingen jegens vooral aiossen (artsen in opleiding tot specialist)”. Daarvan, zo liet de raad van bestuur vorige maand weten, namen ze “nadrukkelijk afstand”, omdat onafhankelijk onderzoek volgens hen had aangetoond dat de aantijgingen in de media niet op feiten berusten.
Overigens maakte de Universiteit Maastricht in deze casus een bijzondere manoeuvre: Axel zur Hausen is hoogleraar aan de UM en ondanks dat het ziekenhuis de prof na de publicatie in de Limburger met ‘verplicht verlof’ had gestuurd, vond decaan Annemie Schols, zo zei ze eerder tegen Observant, dat hij ‘gewoon’ wetenschappelijk onderzoek kon blijven uitvoeren aan de faculteit Health, Medicine and Life sciences. Anders dan het ziekenhuis had de faculteit “geen signalen of meldingen ontvangen” over grensoverschrijdend gedrag. De decaan zag dan ook geen aanleiding om een eigen onderzoek in te stellen naar de hoogleraar. Opmerkelijk, te meer omdat het MUMC+ en de universiteit toewerken naar een bestuurlijke integratie waarbij er één gezamenlijke strategie wordt bepaald en veel meer dan nu zal worden samengewerkt.
Enquête
De ziekenhuistop wilde met het onderzoek van de Boston Consulting Group achterhalen of er sprake was van incidenten of dat er structureel iets mis is. Er kwam een enquête die door vierduizend ziekenhuismedewerkers (de helft van het personeelsbestand) werd ingevuld, daarnaast voerden onderzoekers individuele en groepsgesprekken. Hoewel veel ziekenhuispersoneel het werk betekenisvol vindt, de autonomie waardeert en er binnen tal van teams hecht wordt samengewerkt, is er werk aan de winkel. Overbelasting wordt vaak als vanzelfsprekend gezien en medewerkers voelen zich onvoldoende gezien door leidinggevenden, staat er in het rapport. Ook zorgt de ‘inrichting’ van het MUMC+, met onduidelijke beslissingsbevoegdheden en structuren, ervoor dat menigeen de boel niet vertrouwt en weinig hoop heeft dat dingen echt gaan veranderen. Mensen voelen zich niet gehoord. Ook problematisch: hechte ons-kent-ons-patronen waardoor sommigen zich buitengesloten voelen.
Ivoren toren
De Raad van Bestuur wordt verweten in een ivoren toren te vertoeven. Taal en omgangsvormen zijn te formeel en hiërarchisch. Een citaat van een (anonieme) medewerker, uit het rapport: “Brieven van de Raad van Bestuur beginnen nog met 'Weledele geleerde heer…'. Veel managers hebben zelfs een voorkamer waar je eerst moet wachten.” Een ander citaat: “Het is zo'n hiërarchische organisatie, als professor word je gewaardeerd, en alleen dan krijg je je eigen kamer.” Door het veelvuldig lekken naar de media is de Raad van Bestuur voorzichtig en minder transparant in haar communicatie. Dit werkt door naar alle lagen van de organisatie, concluderen de onderzoekers.
Een van de vele (algemene) oplossingen is volgens de Boston Consulting Group dat vertrouwen en sociale veiligheid een speerpunt worden van het MUMC+ en een vast onderwerp op de agenda van de Raad van Bestuur. Volgens Helen Mertens, bestuursvoorzitter, biedt het rapport “een goede basis voor een gezamenlijke aanpak”, laat ze in een persbericht optekenen. Ook noemt ze het “confronterend”.
Haar collega Gabriel Zwart, die financiën in zijn portefeuille heeft, legt zijn functie per direct neer. Omdat er de komende tijd veel moet veranderen, maakt hij plaats voor nieuwe mensen, luidt zijn interne mededeling. “Ieder van ons, de raad van bestuur voorop, heeft de verantwoordelijkheid zich af te vragen hoe daaraan de goede bijdrage te leveren.”