Gezeten in een kring gaat het er in het zaaltje in The Social Hub deze woensdagavond 1 april vreedzaam aan toe. Dat is ook de bedoeling. Een dialoog, zegt moderator Harry Hummels (hoogleraar Ethiek aan de School of Business and Economics) vooraf, is een poging om samen tot nieuwe inzichten te komen, geen debat dat gewonnen moet worden. Goed luisteren dus, en “respect hebben voor de ander, ook als je het fundamenteel met hem oneens bent”. Dat zit deze avond (waar Observant aanwezig mag zijn op voorwaarde dat deelnemers geanonimiseerd worden) wel snor: er wordt regelmatig begripvol geknikt, bijval geuit en men geeft elkaar de beurt.
“Ik ga bijna met pensioen”, trapt een staflid af dat zich aan de UM volledig veilig voelt. “Als ik me niet durf uit te spreken, wie dan wel?” Ook een ander durft zijn mening over complexe thema’s – denk aan Gaza – best te geven. Toch houdt hij soms de kaken op elkaar, zoals in onderwijsgroepen: “Niet uit angst, maar om de studenten niet te beïnvloeden. Ik houd me zoveel mogelijk bij de wetenschappelijke feiten.” Maar zulke neutraliteit, vindt een derde even later, is een illusie: je mening ergens niet over geven, betekent de heersende opvattingen steunen.
Veiligheid
Onvermijdelijk komt het begrip ‘veiligheid’ ter sprake. Wat is dat eigenlijk, wil Hummels weten. “Niet hetzelfde als de afwezigheid van conflict”, merkt iemand op. Al kun je niet om het even wat zeggen, vindt hij. Je hebt je te houden aan de wet en de gedragscode van de universiteit. “Maar als een student zich alleen maar onveilig voelt omdat we allebei een heel andere mening hebben, dan kan ik daar niets aan doen.”
Maar meningen, merkt een student op, kunnen wel degelijk fysiek bedreigend zijn: wat bijvoorbeeld als iemand het bestaan van transgender personen ontkent, zoals in zijn thuisland gebeurt? “Ik voel me niet volledig veilig om me helemaal te laten zien.” Een andere student botste in een onderwijsgroep flink met de coördinator van een vak (waarover zegt ze niet). “Ik werd uit het niets met een opmerking afgekapt. Erover praten ging niet. Conflict kan ik accepteren, maar vijandigheid niet.”
Noodklok
De avond kwam er naar aanleiding van het luiden van de noodklok door de Nederlandse rectoren, medio vorig jaar, over toenemende druk op de academische vrijheid. “De vrijheid om te denken en te spreken wordt bedreigd, van buiten én van binnen”, schreven ze in een opiniestuk in Trouw, waarin ze ook vroegen om een ‘brede dialoog’. Hoe breed die dialoog vanavond met dertien Engelstalige deelnemers is – eerder op de dag kwam al een groepje Nederlandstalige UM’ers bijeen voor een soortgelijke sessie –, is de vraag.
Binnenkort volgen nog twee dialoogavonden. Het college van bestuur zal op de inzichten reflecteren tijdens een panelgesprek op 8 juni.