In de spreekkamer zitten er eigenlijk altijd drie mensen. De cliënt, de psycholoog en, ergens op de achtergrond, de godin van de kennis, Athena, die streng toeziet op protocollen, richtlijnen en verantwoorde conclusies. Maar soms is er nog iemand. Minder zichtbaar. Noem haar, bij gebrek aan een betere naam, Vrouwe Intuitia.
In de psychologie hebben we veel woorden voor intuïtie, zolang we het maar geen intuïtie noemen. We spreken over een klinische blik, een inschatting, soms zelfs over ervaring. Dat klinkt rustgevend, alsof er een methode achter zit. Alsof wat we denken te zien in onze cliënt, ergens te herleiden is tot kennis, in plaats van tot iets dat vaag en snel is, en bovendien moeilijk te verantwoorden.
Intuïtie heeft in de psychologie geen goede reputatie. En niet zonder reden. Athena spreekt in protocollen, Intuitia fluistert. Ze is snel, overtuigend en vaak misleidend. Wie te veel vertrouwt op zijn gevoel, ziet al snel patronen die er niet zijn. Het is daarom dat we meten en classificeren.
En toch.
Een intuïtieloze psycholoog is moeilijk voorstelbaar. Dat is iemand die tegenover een cliënt zit en alleen nog vinkjes zet. Iemand die wacht tot een vragenlijst hem vertelt wat er aan de hand is, terwijl het gesprek allang iets anders duidelijk maakt. Sommige zaken laten zich niet meten, maar wel voelen: een aarzeling, een verschuiving in toon, iets wat niet gezegd wordt maar wel aanwezig is.
Misschien hoeven de godinnen elkaar niet te bevechten. Intuïtie hoeft kennis niet te vervangen, en Athena hoeft Intuitia niet te wantrouwen. Het gevaar zit niet in hun bestaan naast elkaar, maar in het moment waarop we vergeten welke van de twee aan het woord is.
Soms weet je tijdens een cliëntgesprek al na tien minuten wat iemand gaat zeggen, nog voordat diegene het zelf weet. Althans, dat denk je. En precies daar zit het ongemak. Want begrijp je echt wat er gebeurt, of herken je vooral iets wat lijkt op iets dat je al eerder hebt gezien?
Misschien is dat de echte spanning binnen de psychologie: niet tussen wetenschap en gevoel, maar tussen snelheid en twijfel. Intuïtie is snel. Reflectie kost tijd. En ergens daartussen moet een oordeel ontstaan dat recht doet aan de ander, zonder volledig te leunen op wat zich als eerste aandient.
Hebben we Athena nodig om onszelf te beschermen tegen de overtuigingskracht van onze eigen eerste indruk? Of mogen we vaker de Godin van het Onderbuikgevoel vereren?
Dalena van Heugten, universitair docent klinische psychologie