Is de universiteitsraad vergeten dat democratie een vrije pers vereist?

Is de universiteitsraad vergeten dat democratie een vrije pers vereist?

"O, wat bleef het stil, de afgelopen tijd toen onverlaten de online verschijning van Observant onmogelijk maakten met een ddos-aanval"

30-03-2022

“Op de site van Observant prijkt het jongste bericht uit de universiteitsraad: slechts een handjevol van de twintig leden durft zich uit te spreken tegen de ddos-aanval op het blad. De rest zwijgt, het wp houdt zich zelfs collectief muisstil. Waar is het democratisch besef van de raad gebleven?”

Die vraagt stelt Wammes Bos, die als (inmiddels oud-)Observantredacteur ruim dertig jaar de U-raad volgde, in dit opinieartikel.

Vorig jaar verscheen er een aardig boek over ‘50 jaar Universiteitskrant Groningen’. Daarin werd de UK “het eerste moderne en onafhankelijke universitaire weekblad in Nederland” genoemd. Dat zou best wel eens kunnen kloppen (ofschoon het Amsterdamse Folia Civitatis al veel langer onafhankelijk was, maar misschien toen nog niet zo modern…). Het staat in een hoofdstuk onder de titel ‘Op de golven van de democratisering’.

Dat laatste is hier een tweeledig begrip. In die jaren - eind ’60, begin ’70 - was er sprake van externe democratisering van de universiteiten: een enorme toestroom van studenten uit alle lagen van de bevolking. En er was de interne democratisering, die van het bestuursmodel, met de introductie van universiteits- en faculteitsraden. Daar was een harde strijd aan voorafgegaan, met her en der bezettingen van universiteitsgebouwen, totdat uiteindelijk de zaak wettelijk werd geregeld.

De komst van de raden en de opkomst van onafhankelijke universiteitsbladen liep min of meer parallel. Dat was geen toeval: het adagium dat een democratisch georganiseerde gemeenschap niet zonder vrije pers kan, werd breed onderschreven.

Statuten

In Maastricht gebeurde alles wat later, daar bestond destijds de universiteit nog niet eens, maar eind jaren ’70 en begin jaren ’80 kreeg dit model ook hier voet aan de grond. Evenmin zonder slag of stoot: de eerste bestuurders hadden helemaal niet zoveel op met een U-raad, of een onafhankelijk blad. Maar beide kwamen er en werden in de beleving van velen min of meer natuurlijke bondgenoten: allebei controleerden ze de macht tenslotte.

Nee, geen twee handen op een buik, dat nu ook weer niet. Observant had UK als voorbeeld genomen, de Groningse statuten werden min of meer overgenomen, met de nadruk op de onafhankelijkheid van het blad. De strekking: Observant diende een pluriform geluid te laten horen en geen spreekbuis te zijn voor welke (belangen)groep in de universiteit dan ook. Dus niet voor het college van bestuur, niet voor de raad. Voor niemand. Mede daarom werd het blad ondergebracht in een stichting zodat er geen directe gezagsrelatie met het college was.

Er was ook animositeit tussen U-raad en universiteitsblad. We hadden het vaak over dezelfde onderwerpen, we volgden elkaar op de voet, de rollen waren uiteraard verschillend maar toch: er was een soort connectie.

Toen onderwijsminister Ritzen in ’97 de universitaire democratische bestuursstructuur danig uitkleedde, protesteerden de raden overal heftig, ook in Maastricht. Observant schreef erover. De hooglopende conflicten met het college van bestuur over de interpretatie van de nieuwe bepalingen, hoeveel macht de U-raad nog werd gelaten: we schreven erover, maakten ruimte voor opiniestukken.

En als bestuurders binnen de UM het in hun hoofd haalden om te willen knagen aan de redactionele onafhankelijkheid, of probeerden om hetzelfde te bereiken door in het budget van Observant te snijden; dan was er altijd wel de U-raad die bereid was daar een stokje voor te steken. Dat gold heel lang voor alle geledingen in de raad: studenten, ondersteunend personeel en zeker ook het wetenschappelijk personeel. Al had elk van die groepen van tijd tot tijd ook wel eens last van het blad, stond er iets in wat ze niet goed uitkwam.

Stil

De vraag is nu: is die tijd definitief voorbij? Hebben U-raadsleden het besef verloren dat ze een democratisch orgaan vormen en dat democratie zonder vrije pers, zie Poetin, onbestaanbaar is? Want o, wat bleef het stil, de afgelopen tijd toen onverlaten de online verschijning van Observant onmogelijk maakten met een ddos-aanval en die later met veel tamtam opeisten omdat Observant ‘transfoob’ (en nog wat erge dingen) zou zijn. Dat verwijt is op zichzelf al weinig precies, intellectueel nogal lui en in dit verband sowieso onzinnig, maar stel dat? Stel dat Observant inderdaad artikelen met een ‘transfobe’ inhoud zou publiceren, is dat dan een reden om een blad het zwijgen op te leggen? Met cyberterreur, brute digitale kracht? Is een vrije pers niet een bijna heilig uitgangspunt? Dienen ‘foute’ publicaties niet bestreden te worden met andere publicaties? Debat, ingezonden brieven, opinieartikelen?

Retorische vragen zou ik zeggen. Maar neuh, kennelijk niet voor de huidige U-raad. Zelfs niet voor de wp-geleding. Die in al die ruim dertig jaar dat ik de raad als journalist volgde, zich bij principiële punten nooit de kaas van het brood liet eten. Die altijd het zwaartepunt van de meningsvorming voor haar rekening nam. Maar die nu verstrikt lijkt in ofwel onoplettendheid annex desinteresse, ofwel op het glibberige pad is beland van ‘ze zullen het er wel naar gemaakt hebben’. Of is het angst om zich uit te spreken?

Het is hopen op betere tijden.

Wammes Bos, oud-redacteur Observant

 

 

 

Auteur: Wammes Bos

Foto: Shutterstock

Tags: persvrijheid,cyberaanval,ddos,universiteitsraad,opinie

Reacties

Wiel Debie

Beste Wammes,

Dit artikel van jou in de Observant doet mij herinneren aan 1998 bij de invoering van de MUB -bestuurshervorming bij de universiteiten. IK heb daar toen in september 1998 als nieuw gekozen OBP lid een gedicht voorgelezen bij de installatie van de nieuwe raad.Dit naar aanleiding van de afbraak van de zeggenschap van de U-Raad.

Een oudgeleding van d’Uraad van UM, OBP genoemd,

was in den beginne tot verdeeldheid gedoemd.

Met Aon de Geng en OBP totaal werd het een krukkemikkig verhaal.

Het zit miserabel op een goedkope kruk.

Met weinig steun zit je zo stuk,

met stramme ruggen en tintelende tenen

en met van weinig bloed voorziene benen.

- nemen plaats op kruk en gaan een beetje ongemakkelijk zitten

Zo begonnen twee jaar geleden onze OBPers vol goede moed

Vier OBP totaal en twee Aon de Geng kregen te weinig bloed

Door het euvel vermeld in het eerste couplet,

Kwam OBP in de raad soms weinig aan zet.

Oorzaak van deze Krukkitis van chronische aard

die uit een geleding haalt de vaart,

om op Colleges betogen alert te reageren

en Karl, Job en Hans te confronteren

met een doorwrocht en gloedvol betoog

dat een lust kan zijn voor oor en oog,

WAS oveleg bij ‘t OBPee

Dit zat hen zo vaak niet mee.

Wat nog meer tegenvalt bij het zitten in een raad,

met soms gebrek aan woord, soms aan daad,

zijn besluiten van buiten genomen,

door Jo Ritzen, uit Heerlen gekomen

naar Haagse Dreven tot Minister benoemd,

mocht zich snel noemen beroemd,

mede door Job zijn secondant,

Beider namen verschenen zo vaak in de krant.

Zij deden voor de UM dan eens goed, dan weer eens slecht,

Zij ontnamen de raad het begrotingsrecht.

Er werd door Jo gedelegeerd, die Heerlense vent

Aan een raad van toezicht, door de U-raad nog niet gekend.

Dit is toch wel een weinig ongehoord zo’n omissie

Dit is weer iets voor een onderzoekscommissie

met dames en heren weledelhoogzeeredelgeleerd,

is er onder U soms iemand zeer vereerd,

als lid van deze nieuwe club,

voortspruitend uit die vermaledijde MUB?

Zoniet, dan gaan we snel en zonder flauwekul

in de nieuwe raad aan de slag zonder een enkele BUL,

De raad zal gaan missen het woord van de maatschappij

daarmee is OBP toch niet zo blij.

Waar is het evenwicht gebleven met een gedecimeerd OBPee

Van zes naar vier gingen zij, dat is dus min twee !

Om te versterken in woord en in daad

baden zij vurig om goede raad.

Die werd ras gegeven zoals bij elk oprecht gebed

En al snel werd de vakbondspet opgezet

OBPers van de UM verenigt U,

en schaart U onder de vakbondsparaplu !!

-samen onder één paraplu

Zitten op een kruk is niet meer de mode

Brengt daarom aan het nieuwe meubilair een ode

Met een fijne rugleuning met goede steun bij tegenwind

opdat het OBP geschraagd door de bonden

niet spreekt met 4 maar met 6 monden

Opdat ook hun woorden worden gehoord

en niet in de kiem worden gesmoord

worden de leuningen gewapend met vakbondsrugwerk

onder het motto: samen staan we sterk.

Met enig passen en meten is dan een OBP viervlak te construeren

gekend als tetraëder zo kan men leren

beschreven door van ‘t Hoff als zeer stabiel in methaan,

Daarom staat het OBP zonder vrees weer vooraan

ter bevordering van communicatie van hoog tot laag in het werk

van de UM dat maakt ons samen pas sterk

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.