Tweetalig vergaderen: elders gebruikelijk, maar in Maastricht niet

Tweetalig vergaderen: elders gebruikelijk, maar in Maastricht niet

“Misschien moeten we dit toch beter bespreken”

17-04-2024 · Achtergrond

Volledig Engelstalig of, in een enkel geval, volledig Nederlandstalig. In meer smaken komen de vergaderingen van de universiteits- en faculteitsraden aan de Universiteit Maastricht niet. Het leidt regelmatig tot gemor bij deelnemers die de voertaal niet voldoende machtig zijn. Kan het ook anders? Uit een rondgang van Observant langs de andere Nederlandse universiteiten blijkt dat ‘tweetalig’ vergaderen – inclusief tolk – niet ongebruikelijk is.

Officieel is de Universiteit Maastricht tweetalig, maar wie de vergaderingen van de verschillende medezeggenschapsraden bijwoont, merkt daar weinig van. Zowel de universiteitsraad als de meeste faculteitsraden, vaak met meerdere buitenlandse leden, vergaderen volledig in het Engels. Want hoewel bestuursorganen wettelijk gezien “de Nederlandse taal moeten gebruiken”, zijn er ook uitzonderingen mogelijk als dit “doelmatiger is”, zo zegt de wet op het hoger onderwijs. In de praktijk komt het erop neer dat raden aan de UM zelf hun voertaal bepalen, waarbij “wel iedereen het moet kunnen begrijpen”, aldus Nick Bos, vicevoorzitter van het college van bestuur, in een recente U-raadsvergadering.

Dat laatste blijkt echter niet altijd het geval. Bijvoorbeeld bij de faculteitsraad van Health, Medicine and Life sciences (FHML), de enige raad aan de UM waar de voertaal nog Nederlands is. Ook dit collegejaar, ondanks de aanwezigheid van een Tsjechische student die de taal niet spreekt, leest en verstaat. Diverse raadsleden wilden “liever niet” overstappen naar het Engels, vertelde voorzitter Boy Houben eerder aan Observant, want ze “vinden een discussie in het Engels wat anders dan in de moedertaal.” De oplossing, tot ontevredenheid van de student zelf: ze mag haar vragen in het Engels stellen, een collega-studentlid kan haar bijpraten over de Nederlandstalige discussies.

Ook in andere raden, waar Engels de voertaal is, klinkt gemor. Een regelmatig terugkerende klacht: de discussies verliezen aan diepgang en nuance, mensen zijn steeds op zoek naar woorden. En ook voor sprekers die de raad uitnodigt, bijvoorbeeld beleidsmedewerkers die grotendeels in het Nederlands werken, is het soms lastig. “Als U-raadslid heb ik vaak genoeg meegemaakt dat zo iemand een heel knullige indruk achterlaat, puur omdat diegene zich niet goed genoeg kan uitdrukken”, merkte OBP-lid Pia Harbers vorige week nog op tijdens een vergadering van de raad van de faculteit Arts and Social Sciences (FASoS). “Waarom laat je hen niet in het Nederlands presenteren, met na afloop een geschreven samenvatting in het Engels?” Houdt de taal sommige medewerkers bovendien niet tegen om zich kandidaat te stellen voor een raad, vroeg FASoS-vicedecaan Sally Wyatt zich hardop af.

Meefluisteren

Aanleiding voor de opmerkingen in de recente FASoS-raad: een ingezonden brief van onderzoekers Lies Wesseling en Leonie Cornips met de boodschap dat het ook anders kan, verwijzend naar de Universiteit Utrecht. Daar werkt men met ‘luistertaal’: raadsleden moeten Nederlands kunnen verstaan en lezen, maar mogen zelf wel in het Engels spreken. Om op dat niveau te komen, biedt de universiteit cursussen aan medewerkers en studenten aan. Overigens is er indien gewenst ook een tolk aanwezig bij de raadsvergaderingen, laat een UU-woordvoerder desgevraagd weten aan Observant. “Niet-Nederlandstalige leden kunnen de vertaling horen via een oortje.”

Zo’n systeem is ook op andere universiteiten gebruikelijk. Op zeven van de twaalf zusterinstellingen van de UM vergadert de U-raad standaard tweetalig of in het Nederlands, waarbij leden die de taal niet voldoende machtig zijn wel in het Engels mogen spreken. Er is ook altijd een vertaler aanwezig: meestal een tolk die simultaan meetypt of –fluistert. In Leiden maakt men gebruik van een ‘taalbuddy’: iemand die de strekking van de discussie toefluistert aan het niet-Nederlandstalige lid (want een simultaanvertaler is “nogal prijzig”, zo tekende zusterblad Mare in 2019 op uit de mond van de toenmalige U-raadsvoorzitter).

Officiële beleidsstukken, bijvoorbeeld ter advies of instemming, worden meestal in beide talen aangeleverd. Overigens kent een aantal universiteiten, waaronder Delft en de UvA en VU in Amsterdam, niet één U-raad, maar een losse studentenraad en een ondernemingsraad voor medewerkers. In de praktijk vergadert die eerste in alle drie de gevallen wél volledig in het Engels, de tweede in het Nederlands.

Op facultair niveau verschilt het beeld vaak per raad, afhankelijk van de leden gaan de vergaderingen soms volledig in het Engels of juist het Nederlands. Vaak hebben de faculteitsraden de mogelijkheid om, net als in de U-raad, een vertaler in te zetten, als ze dit nodig vinden. De Universiteit Groningen vervangt deze binnenkort door een computerprogramma, laat een woordvoerder weten.

Internationalisering

Met een volledig Engelstalige U-raad (zonder vertaler) is de UM echter geen uitzondering. Ook in Wageningen, Tilburg, Rotterdam, Eindhoven en Twente is dit het geval. Bij de laatste twee universiteiten ging men pas recent, in 2020, overstag, waarbij ook de tot dan toe aanwezige tolk verdween. Een woordvoerder van de Universiteit Twente laat echter weten dat men “in het licht van de discussie rond internationalisering” onderzoekt wat er nodig is om terug te gaan naar een tweetalig beleid. “De praktijk is eigenlijk al dat heel veel tweetalig gebeurt, maar we willen dat ook formaliseren.”

In Maastricht vergadert de U-raad al vele jaren in het Engels. Al in notulen uit 2009 valt te lezen dat tijdens vergaderingen “zoveel mogelijk Engels wordt gesproken”, maar dat het “geenszins de bedoeling is Nederlands als voertaal uit het vergadercircuit te bannen”. In de praktijk lijkt dat laatste wel grotendeels gebeurd; ook de beleidsstukken zijn bijna altijd Engelstalig. In de huidige reglementen staat niets over de voertaal, laten de griffiers weten. Wel meldt het UM-brede taalbeleid dat het tijdens vergaderingen belangrijk is “om alle deelnemers de ruimte te geven om die taal (Nederlands of Engels) te kunnen spreken waarin zij zich het best kunnen uitdrukken” en dat “tweetaligheid wordt aangemoedigd aan de UM."

Investeren

“In de huidige U-raad is nooit een discussie gevoerd over Engels als voertaal”, reageert voorzitter Teun Dekker desgevraagd. “Het voelt als een vanzelfsprekendheid. Van de huidige raadsleden heeft volgens mij niemand moeite met de taal, maar dat is een aanname van mij. Bovendien kan de situatie veranderen als er nieuwe leden komen. Misschien moeten we dit toch beter bespreken.”

Overigens is het voor sprekers ook nu mogelijk om hun zegje in het Nederlands te doen als ze dit willen, zegt Dekker. “Dan spring ik als voorzitter in als tolk. Maar wellicht kan dit ook wel systematischer aangepakt worden, bijvoorbeeld met een vertaler, net zoals bij andere universiteiten. En er is tegenwoordig ook veel mogelijk met AI-technologie en vertaalprogramma’s. En ja, daar moet je dan in investeren. Maar medezeggenschap kost nu eenmaal geld.”

Voertaal U-raad

Engels (zonder vertaler):
Maastricht
Wageningen
Rotterdam
Tilburg
Twente
Eindhoven

Tweetalig of Nederlands (met vertaler):
Groningen
Universiteit van Amsterdam
Vrije Universiteit Amsterdam
Utrecht
Delft
Leiden
Nijmegen

Foto: Joey Roberts

Tags: taalbeleid,nederlands,engels,tweetalig,vergaderen,universiteitsraad,faculteitsraad,u-raad,f-raad,internationalisering,wp,obp

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.