“We hebben nog steeds geen concrete informatie die we kunnen omzetten in harde cijfers”, begint Rianne Letschert. Het afgelopen half jaar heeft het college van bestuur op allerlei fronten onderhandeld en gelobbyd, en doet dat nog steeds, meer dan eens met hulp van de provincie: in Den Haag met het ministerie van Onderwijs en Tweede Kamerleden, maar ook binnen de UNL, het verband van de veertien universiteiten. Zij moeten (deels) onderling bepalen wie welke klappen opvangt. Daar is solidariteit, “men beseft binnen de UNL gelukkig dat de vier regio’s Limburg, Zeeland, Twente en Groningen harder dan de rest van Nederland worden geraakt door de maatregelen”, aldus Letschert. Maar geen enkele zusterinstelling wil alleen maar water bij de wijn doen en er zelf slechter uitkomen. “Die discussies waren soms best pittig.”
Letschert en de haren hielden de afgelopen tijd de kaken op elkaar, want als alles wat tijdens de onderhandelingen wordt gezegd naar buiten komt, snijden ze zichzelf in de vingers, klinkt het. Vandaar radiostilte. Letschert: “Onze medewerkers kennen ons al heel lang, ze weten toch dat we te vertrouwen zijn? We weten wat we aan het doen zijn. We hebben wel meteen gezegd: hier hoeft niet meteen bezuinigd te worden.”
2025
De begroting van de Universiteit Maastricht van 2025 - met een positief resultaat van twee ton - werd pas deze maand, en niet zoals te doen gebruikelijk in oktober of november, openbaar. “Misschien hebben alle Haagse bezuinigingen die ons boven het hoofd hangen daar onbewust aan bijgedragen. Maar ik heb geen referentiekader, ik weet niet hoe het andere jaren ging”, zegt Jan-Tjitte Meindersma, die afgelopen zomer Nick Bos opvolgde.
Het gaat om een ‘dunne’ begroting want het meerjarenperspectief ontbreekt. Een logische keuze gezien alle onzekerheden, klinkt het, maar bij de jaarrekening die komend voorjaar verschijnt, neemt het college van bestuur wel de verwachtingen voor de komende vijf jaar mee. “Dat bespreken we in het openbaar.”
Letschert en Meindersma verwachten dat de bezuinigingen gaan schommelen tussen de 3 (ongeveer 14 miljoen euro) en 9 (bijna 42 miljoen euro) procent. Het gaat om minder inkomsten uit collegegelden én minder financiering van het ministerie van Onderwijs, de Rijksbijdrage, in de begroting van 2025 samen goed voor 463 miljoen euro.
Drie fronten
De onzekerheid zit op drie fronten: op dit moment is het de vraag of de langstudeerboete, in het worstcasescenario van de UM een strop van uiteindelijk bijna 10 miljoen (voor langstudeerders krijgt men minder geld van het ministerie), het haalt in politiek Den Haag. Er tekent zich een meerderheid af tegen de invoering.
Daarnaast zijn er de starters- en stimuleringsbeurzen voor jonge en gevestigde onderzoekers die de werkdruk moeten verlagen maar mogelijk verdwijnen. Letschert en Meindersma wijzen erop dat het hier om beurzen gaat die nog niet zijn toegekend aan onderzoekers. Wel verdwijnt met de mogelijke afschaffing van deze beurzen ook de compensatie voor de historisch gegroeide lagere bekostiging (vaste voet) van het onderzoek voor de drie jonge universiteiten: Rotterdam, Tilburg en Maastricht. Voor de UM gaat het om 16 miljoen per jaar. Op dit moment zijn er onderhandelingen met de UNL hoe dit laatste recht te trekken.
Scenario’s
En dan is er nummer drie, de Wet Internationalisering in Balans (kort door de bocht: meer ruimte voor de Nederlandse taal in het bacheloronderwijs, minder buitenlandse studenten) die de meeste impact zal hebben, aldus het college van bestuur. Maar ook daaromheen hangt nog veel onzekerheid. Meindersma: “Mogen we het als universiteiten zelf regelen, iets dat de wet nu voorstaat, dan kunnen we het effect beperken. We kunnen dan niet verder groeien, maar hebben de gevolgen redelijk in de hand.” Maar stel dat in iedere bacheloropleiding het Nederlands (geheel of gedeeltelijk) verplicht de voertaal wordt, dan heeft de UM een gigantisch probleem, de studentenaantallen zullen drastisch teruglopen. Vooralsnog gaan de bestuurders hier niet vanuit. Niet in de laatste plaats omdat er verzachtende omstandigheden zijn voor instellingen in krimpregio’s zoals Zuid-Limburg. Bezuinigingen raken daar niet alleen de universiteit, maar ook de economie van de regio.
Op dit moment verwacht het college van bestuur dat de WIB in het beste geval een tekort van zo’n 14 miljoen oplevert en in het slechtste geval bijna 32 miljoen. Meindersma, die uitlegt dat de UM een flinke spaarpot heeft van 150 miljoen: “Die 14 miljoen op een totale begroting van 600 miljoen kunnen we absorberen.” Die 42 miljoen (WIB en langstudeerboete samen) is een heel ander verhaal.
Diensten
Wat de hoogte van de bezuinigingen straks ook zal zijn, feit is dat alle faculteiten dit gaan voelen. Letschert: “Verdeel je dat direct volgens het interne verdeelmodel UMA, dan raak je de faculteiten met meer Engelstalige studies harder dan de andere. Soms disproportioneel. We hebben de afgelopen maanden daarom niet alleen met de UNL en het ministerie onderhandeld, maar ook zaken met decanen besproken.”
De eerste krimp is al een feit. Daarom is er door de diensten (zoals de facilitaire dienst en ICTS) en MUO (het ambtenarenapparaat op de ‘Berg’, denk aan Juridische Zaken en People & Development) al een exercitie uitgevoerd. Hen is gevraagd de uitgaven goed onder de loep te nemen: wat geven we uit? Hoe kan het anders? Een voorbeeld dat Meindersma noemt: de uitvoerige audits op informatieveiligheid waarbij alle IT-applicaties binnen de UM worden beoordeeld. Zijn die allemaal nodig? Want een brede focus vraagt om meer consultants en kost meer. “Wij hebben gezegd: laten we niet schieten met een schot hagel, maar voor een preciezere focus gaan.” Zo’n exercitie zou in de toekomst op meer fronten kunnen plaatsvinden.
Campussen
Bezuinigingen vergen keuzes. Op dit moment denkt men niet aan ontslagen. Maar wat dan wel? In de laatste commissie van de universiteitsraad vroegen leden zich hardop af of de UM nog wel door wil met de campussen in Venlo, Sittard, Brussel en Heerlen of internationale projecten zoals Studio Europa en YUFE. De campussen zijn belangrijk, zegt Letschert desgevraagd. “Onze lobby gaat over de UM als de ‘Europese universiteit van Nederland’, maar ook over de inbedding van deze universiteit in de regio. Het is dus erg onlogisch om in die campussen te snijden.” Wel ziet ze in dat het er nog meer moet gaan groeien en bloeien, “in Venlo moeten we meer massa creëren, want dat moet gaan fungeren als een vliegwiel.” Het onderwijsaanbod is klein – in de U-raadscommissie repte men over “slechts 25 eerstejaars voor het University College Venlo; is dat nog wel levensvatbaar?” Dat is te weinig, zegt ook Letschert nu, maar er komen een master en een bachelor bij, “we moeten doorontwikkelen”. En komt er geen bekostiging vanuit Den Haag, dan moet men wellicht nog meer leunen op externe geldschieters. Ook is privaatonderwijs een optie (voor het hogere instellingscollegegeld), hoewel de UM “geen elite-universiteit” wil zijn.
Zorgen
Ja, er zijn zorgen over het geld en de mogelijke kortingen. Maar Letschert is zeker zo bezorgd over het effect dat dit heeft op de internationale gemeenschap in Maastricht. “Hoe zorgen we ervoor dat onze buitenlandse medewerkers zich thuis blijven voelen? Al deze Haagse maatregelen en voornemens kunnen het effect hebben dat mensen hun heil elders gaan zoeken. We weten niet of dat al gebeurt. Hoe kunnen we ze geruststellen, hoe geven we de goeie antwoorden? Dat is voor het nieuwe jaar de grootste uitdaging. Dat onderschat dit land, de toon in het debat maakt veel kapot, ik vind dat heel onverantwoordelijk.”
Wendy Degens en Riki Janssen