Opening Academic Year staat er op de gigantische banners die aan de gevel van het Theater aan het Vrijthof hangen. Het is de opening van het academisch jaar van de Universiteit Maastricht, een jaarlijkse grote gebeurtenis, en iedere voorbijganger mag het weten. Pijnlijk detail: de tekst klopt niet. “Het zou Opening of the Academic Year moeten zijn”, zegt Alison Edwards, vertaler en redacteur. “Een alternatief is Academic Year Opening. De bepaling moet achter het zelfstandig naamwoord, maar in Nederland draaien ze het vaak om.” Het is niet alleen in Maastricht waar het mis gaat. Zelfs Schiphol, waar dagelijks duizenden reizigers vertoeven, laat een steekje vallen. “Vorige week landde ik er met het vliegtuig, ik kwam terug van mijn vakantie in Australië, en daar zag ik het weer: Welcome at Schiphol. Ik begrijp niet waarom ze het laten staan. Het is Welcome to Schiphol.”
Ondanks wat missers hier en daar is Edwards vrij positief over het niveau van het Engels in Nederland. “Nederlanders zijn sterk in hun tweetaligheid, net als de Denen, Zweden en Noren. Ik kom uit Australië waar alleen maar Engels wordt gesproken en ik bewonder het grote aantal mensen hier dat twee talen spreekt, van redelijk tot uitstekend.” En de kwaliteit van het Engels aan deze universiteit? “Ik heb cursussen Engels gegeven, lezingen bijgewoond en verhalen gehoord van studenten. Het is volgens mij best in orde.”
Dunglish-norm
Het Maastrichtse college van bestuur moedigt iedereen aan om het Engels zo goed mogelijk onder de knie te krijgen. Toch blijkt het maar voor een handjevol weggelegd om het niveau van een geboren Amerikaan of Brit te halen, concludeert Edwards. “We zien dat er steeds meer mensen op de wereld Engels gaan spreken, maar wel met eigen woorden en zinsconstructies. Een goede vraag is dan ook of we de norm niet moeten aanpassen.”
Wacht even, een Dunglish-norm in Nederland? Menigeen krijgt alleen al bij de gedachte de kriebels. “Juist daarom is het van groot belang om onderzoek te doen naar acceptatie. En ik zeg niet dat alles van de ene op de andere dag gaat veranderen, maar we zien dat er een ontwikkeling gaande is die niet is te stoppen. Neem Australië. Honderd jaar geleden spraken de Australiërs al Australisch-Engels, terwijl ze ervan overtuigd waren dat het fatsoenlijk Brits-Engels was. Ze wilden simpelweg niet accepteren dat ze een eigen variant hadden. Dat is nu wel anders.”
Als het aan Edwards ligt, is er helemaal niets mis met een vleugje Nederlands in het Engels. “Stel dat we in Nederland in een gesprek zijn verwikkeld met alleen maar Nederlanders of dat ik een tekst moet redigeren die alleen gelezen wordt door Nederlanders. Waarom moet het dan per se native Engels zijn? Ik kan sommige Dutch English-woorden toch laten staan?” Voorwaarde is wel, benadrukt ze, “dat iedereen weet wat ermee wordt bedoeld”.
Een moeilijke kwestie voor de Universiteit Maastricht, want hier zitten behalve Nederlanders ook Duitsers, Chinezen, Amerikanen, Italianen en noem maar op. “Ja, dat is tricky. Voor Duitsers is Dutch English misschien geen probleem, maar voor de Chinezen waarschijnlijk wel.”
BMW
Edwards hoopt op een PhD-beurs aan de universiteit van Cambridge, zodat ze zich fulltime kan bezighouden met haar onderzoek. Inmiddels heeft ze al heel wat Engelse teksten verzameld, geschreven door Nederlanders die aan een universiteit werken. “Ik wil achterhalen welke Dutch English-woorden het meeste worden gebruikt.” Ze kent honderden voorbeelden. “Beamer klinkt als een Engels woord en Nederlanders gebruiken het vaak in Engelse teksten. Britten en Amerikanen gebruiken liever projector, omdat zij beamer associëren met een BMW, de auto.” Hetzelfde geldt voor college, accent of stage. Drie Nederlandstalige woorden die met een ietwat andere uitspraak prima voor Engels zouden kunnen doorgaan. Maar schijn bedriegt. “Lecture is beter dan college en internship is de juiste vertaling van stage. Accent zou ik veranderen in emphasis.” Het blijft niet bij woorden alleen, ook grammaticaal creëren Nederlanders keer op keer hun eigen Engels. I work at the university since 1990 is een veelgemaakte fout. Het moet zijn: I have worked.
Op de vraag hoe lang het nog duurt voordat stage in plaats van internship geaccepteerd wordt, heeft Edwards geen antwoord. Voor taalkundigen bestaan er drie soorten landen, legt ze uit. In first-language landen is het Engels de moedertaal. In second-language landen is het Engels een officiële taal – vaak als resultaat van kolonisatie, zoals in India, Nigeria en Singapore. En dan zijn er nog de foreign language-landen, zoals Nederland, China, Brazilië en Rusland, waar Engels noch de moedertaal noch de officiële tweede taal is. “Nederland komt steeds dichterbij de categorie second-language landen. Dat zie je ook aan de manier waarop het Engels geïntegreerd is in de Nederlandse samenleving. Een van de juryleden van het Nederlandse televisieprogramma So you think you can dance is bijvoorbeeld een Amerikaan en ik vind het ongelooflijk hoe makkelijk de kandidaten van het Nederlands naar het Engels switchen en weer terug. Dat gaat bijna vanzelf.”