Kardinaal Simonis maakte indruk de afgelopen week. Wir haben es nicht gewusst, sprak hij over het seksueel misbruik in de rooms katholieke kerk. Hij deed dat in de nationale biechtshow van de heren Pauw en Witteman. Een paar dagen later was Frans Timmermans, tot voor kort staatssecretaris van Europese Zaken, te gast in het programma Buitenhof. Hij is zelf een slachtoffer van misbruik en gaat daar terughoudend mee om. Zijn opvatting over het verschijnsel misbruik verbaasde mij. In principe is er volgens Timmermans niet zoveel mis. Men moet echter zonder aarzeling alle “roofdieren” opsporen, verwijderen en bestraffen. Plotseling ging mij een licht op. Meer dan vijftig jaar geleden heb ik eens een wetenschappelijke aha-erlebnis ondergaan. In een toen al ouder artikel over onderzoek op het gebied van publieke opinies werd mij het begrip ‘pluralistische ignorantie’ geopenbaard. Hoe kan het toch dat veel mensen die iets vervelends overkomt, vervolgens vermoeden dat het alleen hen persoonlijk aangaat? Of hoe komt het dat individuen die behoorlijk rare dingen doen, denken dat iedereen net zo is? Inderdaad, pluralistische ignorantie, onwetend met zijn allen.
Een mooi voorbeeld is overmatig drinken door studenten. Bijna iedereen is tegen doorzuipen, maar houdt die mening voor die van zichzelf. U en ik willen het niet, maar men wel. Meestal treedt pluralistische ignorantie op bij gedrag dat directe bevrediging oplevert. Drinken, meisjes lastig vallen, belasting ontduiken, lol trappen, supporteren. Ernstiger wordt het bij gevaarlijke omstandigheden: angst voor ziekte, seksueel misbruik in gesloten gemeenschappen. Zolang het niet uit de hand loopt, is de norm: ontkennen, uit de weg gaan, handige vormen van gedogen. Op Google heb ik ontdekt dat sociaalpsychologen het verschijnsel al in vele nuances uiteengelegd hebben. Een oplossing voor de bijbehorende dubbele moraal is er niet. En dat is maar goed ook.
De kardinaal lijdt aan de variant: je hoort er wel eens van, maar het zijn ongelukjes in een goede wereld vol vergiffenis. Frans Timmermans houdt vast aan de klassieke ‘rotte appel’-theorie, bekend van het voetbalgeweld. Ik zou zeggen: kiest uzelf een u passende vorm van onwetendheid! Waarom de aandoening nu heerst? Geen idee!