Beschaafd Nederland haalt opgelucht adem. Binnenkort zal het afgelopen zijn met blinde regels die studenten op grond van het lot en een ooit afgelegd examen toelaten tot de universiteit. Jarenlang hebben weldenkende mensen zich verzet tegen deze misstand. Men diende zich toch te vergewissen dat alleen geschikte kandidaten aan de studie begonnen. Men praat en schrijft erover alsof eindelijk een van de laatste “puinhopen van paars” wordt opgeruimd: hoe kon men ooit zo gek zijn om niet aan de poort te selecteren?
Ik ben nog steeds blij dat de beker van zo’n selectie aan mij als docent voorbij is gegaan. Wie ben ik dat ik jonge mensen van rond de achttien zou kunnen beoordelen of ze met vrucht zullen afstuderen? Dat kan ik niet of nauwelijks beter dan het toeval. Uiteraard wordt de voorspelling beter als ik ook naar de eindexamencijfers kijk. Daarom geven hogere cijfers een grotere kans om in te loten. Puur rationeel gezien, en gelet op wat de overheid ooit macrodoelmatigheid noemde, is gewogen loting zo slecht nog niet.
Die overheid, zegt de burger, niet de docent in mij, heeft geen weet van mijn neefje of buurmeisje dat al twee keer is uitgeloot. Dat zo graag wil. En als er één geschikt is...! Het principe van loting botst om het deftig te zeggen met het zelfbeschikkingsrecht van de mens, zijn streven er het beste van te maken. Men staat er op dat er naar iemands plannen geluisterd wordt en een weloverwogen oordeel wordt gegeven. Bovendien die docenten doen het vast niet slechter dan toeval. Laten we het daarom maar weer zelf gaan selecteren. Iedereen gelukkig. De student is gehoord, de docenten kunnen weer hun veeljarige ervaring en vermeende intuïtie kwijt. En voor de objectiviteit doen we er nog een psychometrisch verantwoorde vragenlijst bij.
Toch woont er in mij nog iemand anders, iemand van vroeger. Hoe is men ooit op allerlei terreinen aan het loten geslagen? Vanwege een ander zwaar bevochten recht: behandeling zonder aanzien van de persoon. Het lot bestrijdt discriminatie en vriendjespolitiek. Aan de universiteiten nu de taak te voorkomen dat “ons soort” docenten “ons soort” studenten gaan selecteren. Of zou dat de bedoeling zijn?