“Ik heb meegelopen met die Shame-betoging in Brussel, eind januari al weer. Georganiseerd door studenten van de Vrije Universiteit Brussel en de Franstalige tegenhanger, de Université Libre de Bruxelles. Via Facebook. Het was indrukwekkend, de hele Wetstraat [het Belgische Binnenhof; red.] vol, en uiteindelijk met 35.000 man in het Jubileumpark. De rector en een oud-rector van de VUB liepen ook mee. En allemaal omdat we geen splitsing van het land willen.”
Het was niet de eerste actie waaraan hij meedeed. Ongeveer tezelfdertijd liet Soete zijn baard staan, na een oproep van een aantal bekende Belgen, onder wie acteur Benoît Poelvoorde, om zich niet meer te scheren tot er een nieuwe regering zou zijn. Soete nu: “Na een week of drie heb ik die er toch maar weer afgehaald omdat ik hem anders wellicht maanden, zo niet jaren zou moeten dragen. Dat leek mij te veel van het goede.”
Kunstmatig
Het is nog net geen schelden wat de Vlamingen en Walen over en weer doen, maar de onderlinge sfeer heeft zo langzamerhand wel een dieptepunt bereikt. Vooral uit de Nieuw-Vlaamse Alliantie van Bart de Wever, de N-VA, een partij die zonder veel overdrijving separatistisch genoemd mag worden en die bij de verkiezingen afgelopen zomer een knetterende overwinning behaalde, klinken onverzoenlijke geluiden. Die onverzoenlijkheid richt zich tevens tegen alles in Vlaanderen dat niet of niet genoeg meewerkt aan de radicale Vlaamse strevingen. Neem de kritiek van voormalig journalist en televisiecoryfee Siegfried Bracke op zijn vroegere werkgever, de publieke Vlaamse omroep VRT. Bracke is intussen een prominent N-VA politicus geworden. Onlangs verweet hij de omroep dat ze maar blijft praten over Belgische wetenschappers, kunstenaars, sporters, terwijl het toch echt om Vlamingen gaat. Daarmee wordt de Vlaamse identiteit geen dienst bewezen, vindt Bracke.
Luc Soete, Brusselaar van geboorte uit West-Vlaamse ouders, zucht: “Krankzinnig. Het punt is dat ‘Vlaanderen’ geen nationale identiteit kent, zoals Nederland. Daarom drukken ze die nu kunstmatig door. Ze noemen alles ‘Vlaanderen’ en ‘Vlaams’ terwijl dat in feite alleen voor de provincies Oost- en West-Vlaanderen geldt. Dat is het echte Vlaanderen, de rest niet, dat is Brabant, Limburg, Antwerpen. Ik maak me kwaad als ik in Hasselt, hoofdstad van de provincie Limburg, bij een wielerkoers die vlag met de leeuw, de Vlaamse vlag zie. In Limburg hebben ze daar niets mee. Maar er is een interessante ontwikkeling gaande. Terwijl de Vlaamse overheid de Vlaamse cultuur, de schrijvers en de cultuurhuizen, steunt waar het kan, keren juist die kunstenaars zich meer en meer tegen de Vlaamse politiek. Zeker in Brussel willen ze die scheiding met de Franstaligen helemaal niet. De N-VA moet oppassen dat ze niet de hele culturele elite tegen zich krijgt.”
Vlaamse arrogantie
De impasse in de huidige Belgische politiek hangt in hoge mate samen met de eis van Vlaamse kant tot verregaande staatshervorming, lees een voortgaande overdracht van bevoegdheden van de centrale overheid naar de gewestelijke regeringen. De Walen hechten daar nauwelijks aan, de Vlamingen des te meer.
Soete: “Aan die kant is de dominantie van de ‘Vlaamse reflex’ alleen maar groter geworden. Dat heeft alles te maken met het Vlaams-nationalisme van de vroegere Volksunie. Die partij is uiteengevallen maar haar gedachtegoed is in het Vlaamse parlement tot in alle partijen doorgedrongen, het meest nog bij afsplitsingen als Vlaams Belang en de Nieuw-Vlaamse Alliantie van Bart de Wever, de N-VA, maar ook bij de anderen. Men wil steeds meer bevoegdheden zonder zich af te vragen wat het oplevert en of dat wel altijd de beste oplossing is. Het is nu een interne politieke logica geworden dat elke bevoegdheid leidt tot de vraag om meer.”
Waarom, vindt Soete, heeft men in België niets met het begrip subsidiariteit? Laat elke bestuurslaag alleen datgene doen wat niet of minder goed door een lagere overheid kan worden gedaan. “Het is een pijler in de Nederlandse politiek en inmiddels ook in Europa, maar de Belgen is het vreemd.”
Bovendien is er sprake van ongepaste Vlaamse arrogantie: “Alsof alles zo goed loopt wanneer de Vlamingen iets in eigen huis doen. Onzin, er is daar veel compleet wanbeleid, favoritisme, kerstboombeleid. Het is nog steeds wel België hè, die cultuur die ze de Walen deels terecht verwijten, met de overmacht van de socialistische PS daar, is in Vlaanderen minder geworden maar allerminst verdwenen.”
Toch is hij niet per definitie gekant tegen Vlaamse eisen tot meer gewestelijke zeggenschap. “Op het terrein van de arbeidsmarkt kun je het beleid inderdaad beter per regio organiseren. Wallonië zou daar voordeel bij hebben. Als je landelijk cao’s afspreekt terwijl de werkloosheid in Vlaanderen op 7 procent ligt en in Wallonië op 20, blokkeer je daarmee de economische dynamiek. Er is daar geen krappe arbeidsmarkt die de lonen opstuwt, terwijl je wel met die hogere lonen investeerders afschrikt. Lagere lonen in Wallonië, in Charleroi en Luik, zullen tot meer werkgelegenheid leiden. In Duitsland zie je dat ook, daar bestaan regionale verschillen tussen oost en west, in München betalen ze meer dan in Dresden, daar is niets mis mee.”
Nieuwe Benelux
Nu de regeringsonderhandelingen compleet op dood spoor zitten is het tijd voor andere oplossingen, vindt Soete: “Een onafhankelijk Vlaanderen stuit op het probleem van Brussel. Dat ligt in Vlaams gebied maar heeft maar 5 procent Vlaamse inwoners. Brussel is officieel een gewest als Vlaanderen en Wallonië. Maar op het gebied van onderwijs en cultuur zijn de Vlaamse en Franstalige gemeenschappen daar bevoegd, niet Brussel zelf. En die zijn alleen maar geïnteresseerd in de eigen taal en cultuur. Taal is de achilleshiel van België en Brussel. Ik zeg: maak Brussel ook verantwoordelijk voor cultuur en onderwijs maar dan wel tweetalig. Zoals het in Basel is, en in Luxemburg. Over twintig jaar heb je dan een perfect tweetalige generatie.”
En er is meer. Soete: “Een van de recente ‘koninklijke bemiddelaars’ Johan Vande Lanotte hield onlangs een interessant verhaal voor Gentse studenten. Hij stelt een Belgische Unie voor van vier deelstaten, naast Wallonië en Vlaanderen ook Brussel en het Duitstalige gebied, elk met eigen bevoegdheden. Op het niveau van België zelf zijn dat er niet heel veel. Ik denk dat er een interessantere optie is: de Benelux Unie. Het Benelux-verdrag is vorig jaar vernieuwd, zowel Vlaanderen als België zijn er nu lid van. Die unie kun je anders opzetten, met zes deelstaten, in volgorde van omvang en belang Nederland, Vlaanderen, Wallonië, Brussel, Luxemburg en de Duitstalige gemeenschap. Dat heeft een aantal voordelen, ook voor Nederland. Internationaal: Nederland is al uit de G20 gemikt, daar kunnen we dan als Benelux weer een zetel krijgen. Bij het IMF gebeurt dadelijk hetzelfde en ook daar kunnen we dan een zetel behouden. Je kunt ook grensoverschrijdende bevoegdheden aan de Unie geven op het gebied van infrastructuur, justitie, ruimtelijke ordening en wat nu nog binnenlandse zaken heet. Verder kunnen bilateraal tussen deelstaten bepaalde beleidsterreinen verder geïntegreerd worden: Vlaanderen en Nederland met hun cultuur- en onderwijsbeleid, dan breng je de orkesten en toneelgezelschappen in een groter systeem. Onderwijs: de universiteiten van Antwerpen, Leuven en Gent gaan deel uitmaken van het Nederlandstalige aanbod, terwijl in Brussel de VUB en de ULB samen tweetalig worden. België zelf behoudt, net zoals Nederland en Luxemburg, uiteraard ook bevoegdheden. En ze houden de koning, de staatschuld, de nationale voetbalploeg, maar de competitie kun je wel weer wel in de Benelux organiseren. De sociale zekerheid- en pensioenstelsels blijven eveneens nationaal, maar in de gezondheidszorg zijn schaalvoordelen te halen. Economisch is het allemaal veel efficiënter dan een Belgische Unie met enkel die vier Belgische deelstaten. De kosten van kleine landen zijn namelijk gigantisch.
Is dit haalbaar? Aan Vlaamse politieke kant zal men wellicht nee zeggen, maar de economische efficiëntie zou toch ook een argument moeten zijn. En je kunt hier zelfs ook nog iets van de Groot-Dietse gedachte in terugzien, waar veel Vlaamsgezinden iets voor voelen. Wie weet. ”